Micron Document
<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 skin-theme-clientpref-day vector-sticky-header-enabled" lang="de" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>ETOPS</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://de.wikipedia.org/wiki/ETOPS"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link href="./_mw_/ext.gadget.citeRef.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.defaultPlainlinks.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonHide.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonLayout.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonStyle.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiDarkmode.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiResponsive.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.specialSearch.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-ETOPS rootpage-ETOPS skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span class="mw-page-title-main">ETOPS</span></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="de" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="de" dir="ltr"><p>Unter <b>ETOPS</b> (laut ICAO seit 2012 auch <b>EDTO</b>, siehe <a href="#Akronym">Abschnitt „Akronym“</a>) werden in der <a href="Luftfahrt" title="Luftfahrt">Luftfahrt</a> Regularien zusammengefasst, die es <a href="Fluggesellschaft" title="Fluggesellschaft">Fluggesellschaften</a> erlauben, für einen Flug eine Route näher an der kürzesten Verbindungslinie zu planen, als es die Standard-Sicherheitsregeln zum Erreichen eines <a href="Ausweichflughafen" class="mw-redirect" title="Ausweichflughafen">Ausweichflughafens</a> zulassen. Die Regularien werden von den <a href="Luftfahrtbeh%C3%B6rde" title="Luftfahrtbehörde">Luftfahrtbehörden</a> <a href="Federal_Aviation_Administration" title="Federal Aviation Administration">FAA</a>, <a href="Internationale_Zivilluftfahrtorganisation" title="Internationale Zivilluftfahrtorganisation">ICAO</a> und <a href="Europ%C3%A4ische_Agentur_f%C3%BCr_Flugsicherheit" title="Europäische Agentur für Flugsicherheit">EASA</a> festgelegt.
</p>

<p>Seit 1976 durfte der <a href="Airbus_A300" title="Airbus A300">Airbus A300</a>, ein nur zweistrahliges Großraumflugzeug, im Nordatlantik und im Indischen Ozean unter einer ICAO 90-Minuten-Regel fliegen.<sup id="cite_ref-3" class="reference"><a href="#cite_note-3"><span class="cite-bracket">[</span>2.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Ab 1985 galten die neuen ETOPS Regeln für Twinjets, mit <i>ETOPS 90</i>, ab Februar für <a href="Trans_World_Airlines" title="Trans World Airlines">TWA</a> mit <a href="Boeing_767" title="Boeing 767">Boeing 767</a> und im Juni für <a href="Singapore_Airlines" title="Singapore Airlines">Singapore Airlines</a> mit der Langstreckenvariante <a href="Airbus_A310" title="Airbus A310">Airbus A310</a>, die darauf auch von <a href="Pan_American_World_Airways" title="Pan American World Airways">Pan Am</a> auf der Nordatlantikroute eingesetzt wurde. In den Folgejahren wurden Twinjets mit bestimmten Triebwerken für 120 oder 180 Minuten zertifiziert und konnten den Trijets und Quadjets mit Kostenvorteilen zahlreiche Flugrouten abnehmen.
</p>

<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Überblick"><span id=".C3.9Cberblick"></span>Überblick</h2></div>


<p>Nach den Standardregeln (also ohne Berücksichtigung von ETOPS) dürfen Flugrouten einen Höchstabstand zum nächsten <a href="#Ausweichflughafen">Ausweichflughafen</a> nicht überschreiten. Dieser Abstand wird in Flugminuten gemessen. Damit soll erreicht werden, dass bei einem Triebwerksausfall<sup id="cite_ref-4" class="reference"><a href="#cite_note-4"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> immer noch ein Ausweichflughafen sicher erreicht werden kann. Die ETOPS-Regularien geben nun die Möglichkeit, diese Zeit zum Ausweichflughafen zu „verlängern“, so dass Fluggesellschaften die Route des Fluges verkürzen können. Um dennoch eine hohe Sicherheit für den Flug gewährleisten zu können, werden mit den ETOPS-Vorschriften strenge Anforderungen an die Konstruktion der Flugzeuge und der Triebwerke, an die <a href="Luftfahrzeug-Instandhaltung" title="Luftfahrzeug-Instandhaltung">Wartung der Flugzeuge</a>, die Flugvorbereitung und die Flugdurchführung gestellt.
</p><p>Ziel der ETOPS-Vorschriften ist es, durch technische Vorschriften und prozedurale Vorgaben die Triebwerks-Ausfallwahrscheinlichkeit zu minimieren sowie sicherzustellen, dass im Falle eines Triebwerksausfalls noch ausreichend Sicherheitsreserven verbleiben.<sup id="cite_ref-6" class="reference"><a href="#cite_note-6"><span class="cite-bracket">[</span>4.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Dabei wird ausschließlich der Fall eines Triebwerksausfalls betrachtet. Andere Gründe für eine Kursänderung oder eine vorzeitige Landung (beispielsweise <a href="Druckabfall_im_Flugzeug" title="Druckabfall im Flugzeug">Druckabfall</a>, <a href="Medizinischer_Notfall" class="mw-redirect" title="Medizinischer Notfall">medizinischer Notfall</a>, <a href="Wetter" title="Wetter">Wetter</a>) werden zwar statistisch erfasst, haben aber keine Auswirkungen auf die Festlegung und Anwendung der ETOPS-Vorschriften.<sup id="cite_ref-8" class="reference"><a href="#cite_note-8"><span class="cite-bracket">[</span>5.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Eine ETOPS-Zertifizierung benötigen sowohl <i>Fluggesellschaften</i> als auch die <i>Flugzeugtypen</i>.
Dabei müssen <i>Fluggesellschaften</i> spezielle ETOPS-Sicherheitsstandards sowohl in der Flugzeugwartung als auch in Flugplanung und -durchführung nachweisen. <i>Flugzeugtypen</i> werden immer zusammen mit dem entsprechenden Triebwerksmodell zertifiziert; ein Flugzeugtyp mit mehreren Triebwerksalternativen benötigt folglich auch mehrere ETOPS-Zertifizierungen. Nur wenn sowohl die Fluggesellschaft als auch die Flugzeug-Triebwerks-Kombination über eine gültige ETOPS-Zulassung verfügen, kann ein Flug nach ETOPS-Regeln durchgeführt werden, sonst nicht.
</p><p>Flüge nach ETOPS-Regeln sind weniger umweltschädlich und wirtschaftlicher, weil sie weniger <a href="Kerosin" title="Kerosin">Kerosin</a> verbrauchen, und attraktiver für den Fluggast, weil damit eine kürzere <a href="Reisezeit" title="Reisezeit">Reisezeit</a> verbunden ist.
</p><p>In der Anfangszeit von ETOPS wurden nur diejenigen Flugzeugtypen betrachtet, die über <a href="Zweistrahliges_Flugzeug" title="Zweistrahliges Flugzeug">zwei Triebwerke</a> verfügten. Für Flugzeugtypen mit mehr Triebwerken, die zu dieser Zeit zugelassen wurden (beispielsweise <a href="Airbus_A340" title="Airbus A340">Airbus&nbsp;A340</a>), brauchten keine Höchstabstände zu Ausweichflughäfen eingehalten zu werden; für sie konnte die Route frei gewählt werden. Diese Möglichkeiten bleiben für diese Flugzeugtypen weiterhin bestehen (<a href="Bestandsschutz" title="Bestandsschutz">Bestandsschutz</a>). Flugzeugtypen mit mehr als zwei Triebwerken, die nach 2007 zugelassen wurden, fallen jedoch unter die ETOPS-Regularien und müssen das ETOPS-Zulassungsverfahren durchlaufen (Beispiel: <a href="Boeing_747-8" class="mw-redirect" title="Boeing 747-8">Boeing&nbsp;747-8</a>).
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Akronym">Akronym</h2></div>
<p>Mittlerweile muss „ETOPS“ als eigenständiger Begriff betrachtet werden, ohne dass es eine klare Definition für die einzelnen Buchstaben gibt. Es gab im Laufe der Zeit viele Varianten, den einzelnen Buchstaben eine Bedeutung zu geben. Diese Interpretationen haben sich im Laufe der Zeit immer wieder geändert; letztlich durchgesetzt hat sich jedoch keine davon. Lediglich das <a href="Akronym" title="Akronym">Akronym</a> „ETOPS“ selbst hat sich gehalten. Varianten zur Ausformulierung waren:
</p>
<table class="wikitable zebra">

<tbody><tr>
<th>Interpretation</th>
<th>verwendet von</th>
<th>Bemerkung</th>
<th>Quelle
</th></tr>
<tr>
<td>Extended-range Twin-engine Operation(al) Performance Standards
</td>
<td>ICAO
</td>
<td>
</td>
<td><sup id="cite_ref-aan_9-0" class="reference"><a href="#cite_note-aan-9"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-11" class="reference"><a href="#cite_note-11"><span class="cite-bracket">[</span>7.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td>Extended-range Twin Operations
</td>
<td>ICAO
</td>
<td>
</td>
<td><sup id="cite_ref-aan_9-1" class="reference"><a href="#cite_note-aan-9"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-airodyssey_12-0" class="reference"><a href="#cite_note-airodyssey-12"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-icao-mmel_13-0" class="reference"><a href="#cite_note-icao-mmel-13"><span class="cite-bracket">[</span>9<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td>Extended-range Operations with Two-engine Airplanes
</td>
<td>FAA
</td>
<td>
</td>
<td><sup id="cite_ref-11-1" class="reference"><a href="#cite_note-11"><span class="cite-bracket">[</span>7.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td>Extended Range Operations by Turbine-Engine Aeroplanes
</td>
<td>ICAO
</td>
<td>
</td>
<td><sup id="cite_ref-icao-ice_14-0" class="reference"><a href="#cite_note-icao-ice-14"><span class="cite-bracket">[</span>10<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td>Extended Range Operations by Aeroplanes with Two Turbine Engines
</td>
<td>ICAO
</td>
<td>
</td>
<td><sup id="cite_ref-icao-ice_14-1" class="reference"><a href="#cite_note-icao-ice-14"><span class="cite-bracket">[</span>10<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-11-2" class="reference"><a href="#cite_note-11"><span class="cite-bracket">[</span>7.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td>Extended Range Operations
</td>
<td>FAA, ICAO
</td>
<td>FAA bis 1985
</td>
<td><sup id="cite_ref-icao-ice_14-2" class="reference"><a href="#cite_note-icao-ice-14"><span class="cite-bracket">[</span>10<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-11-3" class="reference"><a href="#cite_note-11"><span class="cite-bracket">[</span>7.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td>Extended Twin-Engine Operations
</td>
<td>Lufthansa, FAA
</td>
<td>FAA 1985–2007
</td>
<td><sup id="cite_ref-faa-ac120-42b_15-0" class="reference"><a href="#cite_note-faa-ac120-42b-15"><span class="cite-bracket">[</span>11<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td>Extended Operations
</td>
<td>FAA
</td>
<td>seit 2007
</td>
<td><sup id="cite_ref-icao-ice_14-3" class="reference"><a href="#cite_note-icao-ice-14"><span class="cite-bracket">[</span>10<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-11-4" class="reference"><a href="#cite_note-11"><span class="cite-bracket">[</span>7.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-faa-ac120-42b_15-1" class="reference"><a href="#cite_note-faa-ac120-42b-15"><span class="cite-bracket">[</span>11<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
</tbody></table>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Andere_Akronyme">Andere Akronyme</h3></div>
<p>Im gleichen Zusammenhang gibt es weitere Akronyme:
</p>
<dl><dt>EROPS <i>(Extended Range Operations)</i></dt>
<dd>Wird synonym mit ETOPS verwendet und hat zusätzlich einige der (passenden) Bedeutungen aus der obigen Tabelle.</dd>
<dt>LROPS <i>(Long Range Operational Performance Standards)</i></dt>
<dd>Dieses Akronym wurde von <a href="Airbus" title="Airbus">Airbus</a> erstmals verwendet, als „ETOPS“ noch ausschließlich für Flugzeuge mit zwei Triebwerken galt, um Flugzeuge mit mehr Triebwerken in die Regularien einzubeziehen. Die EASA hat diese Terminologie übernommen.<sup id="cite_ref-aib-fast32_16-0" class="reference"><a href="#cite_note-aib-fast32-16"><span class="cite-bracket">[</span>12<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-aib-lrop_17-0" class="reference"><a href="#cite_note-aib-lrop-17"><span class="cite-bracket">[</span>13<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-airodyssey_12-1" class="reference"><a href="#cite_note-airodyssey-12"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></dd>
<dt>EDTO <i>(Extended Diversion Time Operations)</i></dt>
<dd>Die ICAO hat 2012 mit der Übernahme der Flugzeuge mit mehr als zwei Triebwerken in die Regularien das neue Akronym „EDTO“ eingeführt. Dieses Akronym soll sich <i>langsam</i> durchsetzen; die Verwendung von „ETOPS“ ist nach wie vor zulässig, und Dokumente mit der Bezeichnung „ETOPS“ behalten weiterhin ihre Gültigkeit.<sup id="cite_ref-18" class="reference"><a href="#cite_note-18"><span class="cite-bracket">[</span>4.2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></dd></dl>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Scherzhafte_Interpretationen">Scherzhafte Interpretationen</h3></div>
<p>Für zwei dieser Akronyme gibt es scherzhafte Interpretationen, die durchaus populär wurden. Darunter finden sich:
</p>
<dl><dt>ETOPS</dt>
<dd>
<ul><li>Engines Turn(ing) Or Passengers Swim(ming)<sup id="cite_ref-11-5" class="reference"><a href="#cite_note-11"><span class="cite-bracket">[</span>7.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> (dt.: <i>Triebwerke drehen [sich] oder Passagiere schwimmen</i>)</li>
<li>Engines Turn(ing) Or Parcels Sink(ing)<sup id="cite_ref-pprune-fun_19-0" class="reference"><a href="#cite_note-pprune-fun-19"><span class="cite-bracket">[</span>14<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> (dt.: <i>Triebwerke drehen [sich] oder Pakete versinken</i>), eine Abwandlung für Frachtflüge</li></ul></dd></dl>
<dl><dt>EROPS</dt>
<dd>
<ul><li>Engines Run(ning) Or Passengers Swim(ming)<sup id="cite_ref-11-6" class="reference"><a href="#cite_note-11"><span class="cite-bracket">[</span>7.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> (dt.: <i>Triebwerke laufen oder Passagiere schwimmen</i>)</li>
<li>Engines Run(ning) Or Pilots Swim(ming)<sup id="cite_ref-11-7" class="reference"><a href="#cite_note-11"><span class="cite-bracket">[</span>7.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> (dt.: <i>Triebwerke laufen oder Piloten schwimmen</i>)</li></ul></dd></dl>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Regularien">Regularien</h2></div>

<p>Zunächst einmal muss betont werden, dass ETOPS eine <i>Erweiterung</i> der Möglichkeiten für <a href="Fluggesellschaft" title="Fluggesellschaft">Fluggesellschaften</a> darstellt. Gilt ETOPS <i>nicht</i>, dann gelten die strengeren 60- bzw. 90-Minuten-Regeln.
</p><p>Es wird immer wieder kolportiert, dass ETOPS nur über <a href="Meer" title="Meer">Meeren</a> oder <a href="W%C3%BCste" title="Wüste">Wüsten</a> gelten würden. Das ist nur indirekt und nur teilweise zutreffend. Tatsächlich werden in den offiziellen Regelungen keinerlei Angaben gemacht, welcher Art die überflogene Erdoberfläche ist. Lediglich die Entfernung zum nächsten <i>passenden</i> <a href="Flughafen" title="Flughafen">Flughafen</a> ist ausschlaggebend. Allerdings ist in dicht besiedelten Räumen die Flughafendichte größer, so dass dort ETOPS seltener zur Anwendung kommt, während in anderen Regionen, die eine deutlich geringere Flughafendichte aufweisen, die ETOPS-Regeln eher zum Tragen kommen.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Allgemeines">Allgemeines</h3></div>
<p>Der Höchstabstand zum nächsten Ausweichflughafen, den die Flugrouten einhalten müssen, wird in Flugminuten gemessen. Die <a href="Federal_Aviation_Administration" title="Federal Aviation Administration">FAA</a> fordert dabei 60 Minuten für <a href="Zweistrahliges_Flugzeug" title="Zweistrahliges Flugzeug">Zweistrahler</a> sowie 180 Minuten für <a href="Dreistrahliges_Flugzeug" title="Dreistrahliges Flugzeug">Drei</a>- und <a href="Vierstrahliges_Flugzeug" title="Vierstrahliges Flugzeug">Vierstrahler</a> mit durch einen Triebwerksausfall reduzierter Leistung. Die <a href="Internationale_Zivilluftfahrtorganisation" title="Internationale Zivilluftfahrtorganisation">ICAO</a> und die <a href="Europ%C3%A4ische_Agentur_f%C3%BCr_Flugsicherheit" title="Europäische Agentur für Flugsicherheit">EASA</a> fordern 90 Minuten für alle turbinengetriebenen Flugzeuge, unabhängig von der Zahl ihrer Triebwerke und mit voller Leistung aller Triebwerke.<sup id="cite_ref-20" class="reference"><a href="#cite_note-20"><span class="cite-bracket">[</span>4.3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Details zur Berechnung der Flugminuten siehe <a href="#Begriffe">Abschnitt „Begriffe“</a>.
</p><p>Mit einer ETOPS-Zertifizierung kann dieser Abstand vergrößert und damit die Flugroute verkürzt werden. Um eine solche Zertifizierung zu bekommen, müssen die Flugzeug- und Triebwerkshersteller bereits bei der Konstruktion besondere technische Sicherheitsbestimmungen umsetzen, und die Fluggesellschaften nachweisen können, dass sie besondere Prozeduren für die Wartung, die Flugplanung und -durchführung haben und umsetzen.
</p><p>Das Konzept von ETOPS ist es, einerseits die Ausfallwahrscheinlichkeit von Triebwerken sowohl durch konstruktive Maßnahmen als auch durch besondere Vorkehrungen in der Wartung zu minimieren, andererseits im Falle eines Defektes durch geeignete konstruktive Vorkehrungen noch ausreichend Sicherheitsreserven zu haben, sowie den Piloten Richtlinien an die Hand zu geben, mit denen ein Triebwerksausfall bereits bei der Flugplanung berücksichtigt wird und sie während des Fluges richtig reagieren können.<sup id="cite_ref-6-1" class="reference"><a href="#cite_note-6"><span class="cite-bracket">[</span>4.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>ETOPS betrachtet dabei nur den Fall eines Triebwerksausfalles. Für andere Arten von Zwischenfällen gibt es spezielle Vorschriften, die den jeweiligen Typ von Zwischenfall besonders berücksichtigen.
</p><p>Wird die Flugroute „direkter“, ist sie damit kürzer. Es wird daher weniger <a href="Kerosin" title="Kerosin">Kerosin</a> verbraucht und folglich sowohl die Umwelt weniger belastet als auch der Flug wirtschaftlicher. Sollte in bestimmten Regionen ein Flughafen dauerhaft geschlossen werden, kann es sein, dass trotz ETOPS-Zulassung bestimmte Flugverbindungen gestrichen werden müssen.<sup id="cite_ref-mtu-report_21-0" class="reference"><a href="#cite_note-mtu-report-21"><span class="cite-bracket">[</span>15<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Die Regeln, die die Regulierungsbehörden bzw. -organisationen herausgeben, unterscheiden sich im Detail. Beispielsweise fordert die FAA, dass bei ETOPS ein <a href="Defibrillator" title="Defibrillator">Defibrillator</a> mitgeführt wird, die EASA nicht.<sup id="cite_ref-fliglo-free_22-0" class="reference"><a href="#cite_note-fliglo-free-22"><span class="cite-bracket">[</span>16<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-fliglo-rest_23-0" class="reference"><a href="#cite_note-fliglo-rest-23"><span class="cite-bracket">[</span>17<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-pilbo-kp_24-0" class="reference"><a href="#cite_note-pilbo-kp-24"><span class="cite-bracket">[</span>18<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Auch die Terminologie unterscheidet sich erheblich, abhängig davon, welche Luftfahrtbehörde sie benutzt. Die FAA hat den Begriff ETOPS seit 2007 auf alle Flugzeuge, unabhängig von der Anzahl der Triebwerke, ausgedehnt, die ICAO nennt das Gleiche seit 2012 EDTO, und die EASA meint mit ETOPS nur die Regeln für Flugzeuge mit zwei Triebwerken; für die anderen Flugzeuge wird das <a href="Akronym" title="Akronym">Akronym</a> LROPS verwendet.<sup id="cite_ref-25" class="reference"><a href="#cite_note-25"><span class="cite-bracket">[</span>4.4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Und während die FAA bestimmte Voraussetzungen für die <a href="Flughafenfeuerwehr" title="Flughafenfeuerwehr">Flughafenfeuerwehr</a> fordert, fehlen diese Voraussetzungen in den Vorschriften der EASA.<sup id="cite_ref-27" class="reference"><a href="#cite_note-27"><span class="cite-bracket">[</span>19.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Ebenso die Anwendung auf Frachtflüge: Die FAA-Regeln gelten nur für Passagierflüge,<sup id="cite_ref-faa-ac120-42b_15-2" class="reference"><a href="#cite_note-faa-ac120-42b-15"><span class="cite-bracket">[</span>11<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> während die ICAO die Regeln sowohl auf Passagierflüge als auch auf Frachtflüge anwenden will.<sup id="cite_ref-29" class="reference"><a href="#cite_note-29"><span class="cite-bracket">[</span>20.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Das sind nur einige Beispiele für die zahlreichen Unterschiede in den Details der ETOPS-Regularien.
</p><p>Die ETOPS-Zulassung erfolgt in zwei unabhängigen Stufen. In der ersten Stufe wird das Flugzeug zusammen mit dem Triebwerksmodell geprüft und bekommt seine Musterzulassung („Type Design Assessment“). Diese wird üblicherweise vom Hersteller des Flugzeugs beantragt. In der zweiten Stufe muss die Fluggesellschaft eine Genehmigung für die Durchführung von Flügen nach ETOPS beantragen und die Dokumente und Prozesse („Operational Approval“) nachweisen (siehe unten in den Abschnitten „<a href="#ETOPS_für_die_Wartung">für die Wartung</a>“ und „<a href="#ETOPS_für_die_Flugplanung">für die Flugplanung</a>“). Nur eine Fluggesellschaft mit gültiger Genehmigung kann mit einem Flugzeugtyp mit gültiger Zulassung einen Flug nach ETOPS-Regeln durchführen.<sup id="cite_ref-31" class="reference"><a href="#cite_note-31"><span class="cite-bracket">[</span>21.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Für die Zulassung und Überwachung der Fluggesellschaft ist die nationale <a href="Luftfahrtbeh%C3%B6rde" title="Luftfahrtbehörde">Luftfahrtbehörde</a> zuständig.<sup id="cite_ref-31-1" class="reference"><a href="#cite_note-31"><span class="cite-bracket">[</span>21.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Begriffe">Begriffe</h3></div>

<p><b>Flugzeit</b>
</p><p>Die Einheit für ETOPS ist <i>Flugminuten</i>. Es wird für jeden geplanten Ausweichflughafen die Flugzeit gemessen, die benötigt wird, um diesen Flughafen zu erreichen, wenn an der ungünstigsten (zu diesem Flughafen am weitesten entfernten) Stelle der Flugroute ein Triebwerk ausfällt. Dabei ist zu berücksichtigen, dass in diesem Fall weder die wirtschaftlichste <a href="Flugh%C3%B6he" title="Flughöhe">Flughöhe</a> noch die Flug<a href="Geschwindigkeit" title="Geschwindigkeit">geschwindigkeit</a> gehalten werden kann; es muss niedriger und langsamer geflogen werden. Damit erhöht sich der <a href="Luftwiderstand" class="mw-redirect" title="Luftwiderstand">Luftwiderstand</a> und der Treibstoffverbrauch steigt. Unter anderem umfassen die ETOPS-Vorschriften deswegen erhöhte Treibstoffreserven.
</p><p>Dieser Zusammenhang zwischen der Entfernung zum Ausweichflughafen und der benötigten Zeit mit verringerter Leistung wird für jeden Flugzeugtyp individuell ermittelt. Flugzeugtypen mit <a href="Mantelstromtriebwerk" title="Mantelstromtriebwerk">Mantelstromtriebwerk</a> haben dennoch vergleichbare Flugeigenschaften, so dass für die Umrechnung von Flugminuten in Entfernung die Faustregel angenommen werden kann: eine Stunde entspricht etwa 400 <a href="Seemeile" title="Seemeile">NM</a> (ungefähr 741&nbsp;km).<sup id="cite_ref-32" class="reference"><a href="#cite_note-32"><span class="cite-bracket">[</span>4.5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-33" class="reference"><a href="#cite_note-33"><span class="cite-bracket">[</span>19.2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Genehmigungen nach ETOPS werden in Einheiten zu 75, 90, 120, 138, 180, 207, 240, 330 und 370&nbsp;Minuten erteilt. Die „krummen“ Zahlen von 138 und 207 Minuten kommen zustande, indem die nächstniedrigere Einheit plus 15&nbsp;% berechnet wird, siehe <a href="Renard-Serie" title="Renard-Serie">Renard-Serie</a>.
</p><p>Die 138-Minuten-Grenze wird für den <a href="Atlantik" class="mw-redirect" title="Atlantik">Atlantik</a> benötigt, die 207-Minuten-Grenze für den <a href="Pazifischer_Ozean" title="Pazifischer Ozean">Pazifik</a>. Mit Limits von 120 Minuten bliebe auf dem Atlantik noch eine kleine „Tabuzone“ übrig, die mit ETOPS-138 beflogen werden könnte, ohne auf (teurere) Flugzeugtypen zurückgreifen zu müssen, die für eine 180-Minuten-Grenze zugelassen sind. Für den Pazifik ist die 207-Minuten-Grenze insbesondere interessant, falls einer der Ausweichflughäfen vorübergehend geschlossen werden würde.<sup id="cite_ref-gcm-138_34-0" class="reference"><a href="#cite_note-gcm-138-34"><span class="cite-bracket">[</span>22<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-gcm-207_35-0" class="reference"><a href="#cite_note-gcm-207-35"><span class="cite-bracket">[</span>23<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Beide Werte waren nur von vorübergehender Bedeutung; mittlerweile wird in diesen Regionen mit Flugzeugtypen geflogen, die ETOPS-Zulassungen mit höheren Werten aufweisen. Die FAA hat diese 15-Prozent-Regelung aus ihrem Regelwerk im Jahre 2007 entfernt.<sup id="cite_ref-37" class="reference"><a href="#cite_note-37"><span class="cite-bracket">[</span>24.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p><span id="Ausweichflughafen"></span><b>Ausweichflughafen</b>
</p><p>Vor jedem Flug müssen die passenden <a href="Ausweichflugplatz" title="Ausweichflugplatz">Ausweichflughäfen</a> ermittelt werden. Dabei müssen die Flughafeneigenschaften wie <a href="Landebahn" class="mw-redirect" title="Landebahn">Landebahnlänge</a> und <a href="Pavement_Classification_Number" title="Pavement Classification Number">-tragfähigkeit</a> zu dem geflogenen Flugzeugtyp und dessen Beladung passen. Nach den Regeln der FAA muss die Flughafenfeuerwehr speziellen ETOPS-Kriterien genügen.<sup id="cite_ref-27-1" class="reference"><a href="#cite_note-27"><span class="cite-bracket">[</span>19.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Als Ausweichflughafen können auch <a href="Milit%C3%A4rflugplatz#Militärflugplätze_der_USA_(Air_Force_Base)" title="Militärflugplatz">Militärbasen</a> der <a href="United_States_Air_Force" title="United States Air Force">US-Luftstreitkräfte</a> benutzt werden.<sup id="cite_ref-wide-avi_38-0" class="reference"><a href="#cite_note-wide-avi-38"><span class="cite-bracket">[</span>25<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="ETOPS_für_Flugzeuge"><span id="ETOPS_f.C3.BCr_Flugzeuge"></span>ETOPS für Flugzeuge</h3></div>

<p>ETOPS-Zulassungen können nur turbinengetriebene Flugzeuge erhalten,<sup id="cite_ref-39" class="reference"><a href="#cite_note-39"><span class="cite-bracket">[</span>24.2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> <a href="Hubkolbenmotor" title="Hubkolbenmotor">kolbenmotorgetriebene</a> Flugzeuge sind ausgeschlossen. Sowohl <a href="Turbinen-Strahltriebwerk" title="Turbinen-Strahltriebwerk">Turbinen-Strahltriebwerke</a> als auch <a href="Turboprop" title="Turboprop">Turboprop</a>-Triebwerke sind prinzipiell zulässig. Beispielsweise haben die Flugzeugtypen <a href="ATR_42" title="ATR 42">ATR&nbsp;42</a> und <a href="ATR_72" title="ATR 72">ATR&nbsp;72</a> ETOPS-Zulassungen von 120 Minuten.<sup id="cite_ref-atr-600_40-0" class="reference"><a href="#cite_note-atr-600-40"><span class="cite-bracket">[</span>26<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-atr-500_41-0" class="reference"><a href="#cite_note-atr-500-41"><span class="cite-bracket">[</span>27<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-easa-atr500_42-0" class="reference"><a href="#cite_note-easa-atr500-42"><span class="cite-bracket">[</span>28<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Nach EASA können Geschäftsreiseflugzeuge ETOPS-Zulassungen erhalten, nach FAA nicht.<sup id="cite_ref-fliglo-business_43-0" class="reference"><a href="#cite_note-fliglo-business-43"><span class="cite-bracket">[</span>29<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-deagel-lin1000_44-0" class="reference"><a href="#cite_note-deagel-lin1000-44"><span class="cite-bracket">[</span>30<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-propmag-lr_45-0" class="reference"><a href="#cite_note-propmag-lr-45"><span class="cite-bracket">[</span>31<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-astech-global_46-0" class="reference"><a href="#cite_note-astech-global-46"><span class="cite-bracket">[</span>32<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-easa-bd700-tcds_47-0" class="reference"><a href="#cite_note-easa-bd700-tcds-47"><span class="cite-bracket">[</span>33<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>In Bezug auf den Zweck der Flüge gibt es Unterschiede in den Regularien der FAA und der ICAO. Die FAA beschränkt die Gültigkeit von ETOPS-Regeln auf Passagierflüge,<sup id="cite_ref-faa-ac120-42b_15-3" class="reference"><a href="#cite_note-faa-ac120-42b-15"><span class="cite-bracket">[</span>11<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> während die ICAO die Regeln sowohl auf Passagierflüge als auch auf Frachtflüge anwenden will.<sup id="cite_ref-29-1" class="reference"><a href="#cite_note-29"><span class="cite-bracket">[</span>20.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>ETOPS sind grundsätzlich Regularien für den zivilen Luftverkehr. Flüge der nationalen Luftstreitkräfte sind sowohl von der strengen 60-Minuten-Regelung als auch von den ETOPS-Erweiterungen ausgenommen. Allerdings sind ähnliche Regelungen in den Dienstvorschriften und den internen Sicherheitsbestimmungen zu finden.<sup id="cite_ref-aw-tanker_48-0" class="reference"><a href="#cite_note-aw-tanker-48"><span class="cite-bracket">[</span>34<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-usaf-11-207_49-0" class="reference"><a href="#cite_note-usaf-11-207-49"><span class="cite-bracket">[</span>35<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-ain-tanker_50-0" class="reference"><a href="#cite_note-ain-tanker-50"><span class="cite-bracket">[</span>36<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Im militärischen Kontext ist die Möglichkeit zur <a href="Luftbetankung" title="Luftbetankung">Luftbetankung</a> verfügbar und damit eine theoretisch unendliche Reichweite.
</p>
<table class="wikitable sortable zebra">
<caption>Tabelle der Flugzeugmuster
</caption>
<tbody><tr>
<th>Flugzeugtyp
</th>
<th>Anzahl Triebwerke
</th>
<th>ETOPS-Zeit<br>nach FAA (min)
</th>
<th>ETOPS-Zeit<br>nach ICAO (min)
</th>
<th>ETOPS-Zeit<br>nach EASA (min)
</th>
<th class="unsortable">Bemerkungen
</th></tr>
<tr>
<td><a href="ATR_42" title="ATR 42">ATR 42</a>
</td>
<td>2 <a href="Pratt_%26_Whitney_Canada_PW100" title="Pratt &amp; Whitney Canada PW100">PW127</a>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>120<sup id="cite_ref-atr-600_40-1" class="reference"><a href="#cite_note-atr-600-40"><span class="cite-bracket">[</span>26<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-atr-500_41-1" class="reference"><a href="#cite_note-atr-500-41"><span class="cite-bracket">[</span>27<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-easa-atr500_42-1" class="reference"><a href="#cite_note-easa-atr500-42"><span class="cite-bracket">[</span>28<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>nur Varianten -500 und -600
</td></tr>
<tr>
<td><a href="ATR_72" title="ATR 72">ATR 72</a>
</td>
<td>2 <a href="Pratt_%26_Whitney_Canada_PW100" title="Pratt &amp; Whitney Canada PW100">PW127</a>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>120<sup id="cite_ref-atr-600_40-2" class="reference"><a href="#cite_note-atr-600-40"><span class="cite-bracket">[</span>26<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-atr-500_41-2" class="reference"><a href="#cite_note-atr-500-41"><span class="cite-bracket">[</span>27<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-easa-atr500_42-2" class="reference"><a href="#cite_note-easa-atr500-42"><span class="cite-bracket">[</span>28<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>nur Varianten -500 und -600
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Airbus_A300" title="Airbus A300">Airbus A300</a>-600
</td>
<td>2 (alle)
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>180<sup id="cite_ref-52" class="reference"><a href="#cite_note-52"><span class="cite-bracket">[</span>37.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>180<sup id="cite_ref-easa-tcds-a300a310_53-0" class="reference"><a href="#cite_note-easa-tcds-a300a310-53"><span class="cite-bracket">[</span>38<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>nur Variante -600
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Airbus_A310" title="Airbus A310">Airbus A310</a>
</td>
<td>2 (alle)
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>180<sup id="cite_ref-52-1" class="reference"><a href="#cite_note-52"><span class="cite-bracket">[</span>37.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>180<sup id="cite_ref-easa-tcds-a300a310_53-1" class="reference"><a href="#cite_note-easa-tcds-a300a310-53"><span class="cite-bracket">[</span>38<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>alle Varianten
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Airbus-A320-Familie" title="Airbus-A320-Familie">Airbus-A320-Familie</a>
</td>
<td>2 (alle)
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>180<sup id="cite_ref-52-2" class="reference"><a href="#cite_note-52"><span class="cite-bracket">[</span>37.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>alle Varianten
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Airbus_A320neo" class="mw-redirect" title="Airbus A320neo">Airbus A320neo</a>
</td>
<td>2 (alle)
</td>
<td>180<sup id="cite_ref-flur-a320neo_54-0" class="reference"><a href="#cite_note-flur-a320neo-54"><span class="cite-bracket">[</span>39<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>180<sup id="cite_ref-flur-a320neo_54-1" class="reference"><a href="#cite_note-flur-a320neo-54"><span class="cite-bracket">[</span>39<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>alle Varianten
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Airbus_A330" title="Airbus A330">Airbus A330</a>
</td>
<td>2 (alle)
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>&gt;180<sup id="cite_ref-52-3" class="reference"><a href="#cite_note-52"><span class="cite-bracket">[</span>37.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>240<sup id="cite_ref-fw-A330_55-0" class="reference"><a href="#cite_note-fw-A330-55"><span class="cite-bracket">[</span>40<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>alle Passagier-Varianten
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Airbus_A330" title="Airbus A330">Airbus A330</a>-200F
</td>
<td>2 (alle)
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>180<sup id="cite_ref-52-4" class="reference"><a href="#cite_note-52"><span class="cite-bracket">[</span>37.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>Fracht-Variante
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Airbus_A340" title="Airbus A340">Airbus A340</a>-200/-300
</td>
<td>4 <a href="CFM_International_CFM56" title="CFM International CFM56">CFM56-5C</a>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>frei<sup id="cite_ref-56" class="reference"><a href="#cite_note-56"><span class="cite-bracket">[</span>37.2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>260 min Feuerunterdrückung<sup id="cite_ref-57" class="reference"><a href="#cite_note-57"><span class="cite-bracket">[</span>37.3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Airbus_A340" title="Airbus A340">Airbus A340</a>-500/-600
</td>
<td>4 <a href="Rolls-Royce_Trent#Trent_500" title="Rolls-Royce Trent">RR Trent 500</a>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>frei<sup id="cite_ref-56-1" class="reference"><a href="#cite_note-56"><span class="cite-bracket">[</span>37.2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>285 min Feuerunterdrückung<sup id="cite_ref-57-1" class="reference"><a href="#cite_note-57"><span class="cite-bracket">[</span>37.3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Airbus_A350" title="Airbus A350">Airbus A350</a>
</td>
<td>2 <a href="Rolls-Royce_Trent#Trent_XWB" title="Rolls-Royce Trent">RR Trent XWB</a>
</td>
<td>300<sup id="cite_ref-58" class="reference"><a href="#cite_note-58"><span class="cite-bracket">[</span>41<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>&gt;180<sup id="cite_ref-52-5" class="reference"><a href="#cite_note-52"><span class="cite-bracket">[</span>37.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>370<sup id="cite_ref-ain-a350_59-0" class="reference"><a href="#cite_note-ain-a350-59"><span class="cite-bracket">[</span>42<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-easa-a350_60-0" class="reference"><a href="#cite_note-easa-a350-60"><span class="cite-bracket">[</span>43<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>alle Varianten
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Airbus_A380" title="Airbus A380">Airbus A380</a>
</td>
<td>4 (alle)
</td>
<td>
</td>
<td>frei<sup id="cite_ref-56-2" class="reference"><a href="#cite_note-56"><span class="cite-bracket">[</span>37.2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>240 min Feuerunterdrückung<sup id="cite_ref-57-2" class="reference"><a href="#cite_note-57"><span class="cite-bracket">[</span>37.3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Boeing_737-200" class="mw-redirect" title="Boeing 737-200">Boeing 737-200</a>
</td>
<td>2 <a href="Pratt_%26_Whitney_JT8D" title="Pratt &amp; Whitney JT8D">JT8D</a>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>120<sup id="cite_ref-61" class="reference"><a href="#cite_note-61"><span class="cite-bracket">[</span>21.2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>nicht Variante -100
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Boeing_737" title="Boeing 737">Boeing 737</a> classic
</td>
<td>2 <a href="CFM_International_CFM56" title="CFM International CFM56">CFM56-3</a>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>120<sup id="cite_ref-61-1" class="reference"><a href="#cite_note-61"><span class="cite-bracket">[</span>21.2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>Varianten -300, -400, -500
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Boeing_737" title="Boeing 737">Boeing 737</a> NG
</td>
<td>2 <a href="CFM_International_CFM56" title="CFM International CFM56">CFM56-7</a>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>180<sup id="cite_ref-62" class="reference"><a href="#cite_note-62"><span class="cite-bracket">[</span>37.4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>Varianten -600, -700, -800, -900
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Boeing_737MAX" class="mw-redirect" title="Boeing 737MAX">Boeing 737MAX</a>
</td>
<td>2 <a href="CFM_International_LEAP" title="CFM International LEAP">CFM LEAP</a>
</td>
<td>180<sup id="cite_ref-mro-737max_63-0" class="reference"><a href="#cite_note-mro-737max-63"><span class="cite-bracket">[</span>44<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>180<sup id="cite_ref-mro-737max_63-1" class="reference"><a href="#cite_note-mro-737max-63"><span class="cite-bracket">[</span>44<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>alle Varianten
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Boeing_747" title="Boeing 747">Boeing 747</a>-400
</td>
<td>4 (alle)
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>frei<sup id="cite_ref-56-3" class="reference"><a href="#cite_note-56"><span class="cite-bracket">[</span>37.2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Boeing_747" title="Boeing 747">Boeing 747</a>-8I
</td>
<td>4 <a href="General_Electric_GEnx" title="General Electric GEnx">GEnx-2B</a>
</td>
<td>330<sup id="cite_ref-prnw-747-8_64-0" class="reference"><a href="#cite_note-prnw-747-8-64"><span class="cite-bracket">[</span>45<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-boeing-747-8_65-0" class="reference"><a href="#cite_note-boeing-747-8-65"><span class="cite-bracket">[</span>46<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>&gt;180<sup id="cite_ref-62-1" class="reference"><a href="#cite_note-62"><span class="cite-bracket">[</span>37.4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Boeing_757" title="Boeing 757">Boeing 757</a>
</td>
<td>2 (alle)
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>180<sup id="cite_ref-62-2" class="reference"><a href="#cite_note-62"><span class="cite-bracket">[</span>37.4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>alle Varianten
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Boeing_767" title="Boeing 767">Boeing 767</a>
</td>
<td>2 (alle)
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>180<sup id="cite_ref-62-3" class="reference"><a href="#cite_note-62"><span class="cite-bracket">[</span>37.4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>alle Varianten
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Boeing_777" title="Boeing 777">Boeing 777</a>
</td>
<td>2 (alle)
</td>
<td>330<sup id="cite_ref-fr-777_66-0" class="reference"><a href="#cite_note-fr-777-66"><span class="cite-bracket">[</span>47<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-ain-777_67-0" class="reference"><a href="#cite_note-ain-777-67"><span class="cite-bracket">[</span>48<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>&gt;180<sup id="cite_ref-62-4" class="reference"><a href="#cite_note-62"><span class="cite-bracket">[</span>37.4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>Varianten -200ER, -200LR -300ER
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Boeing_777" title="Boeing 777">Boeing 777</a> F
</td>
<td>2 <a href="General_Electric_GE90" title="General Electric GE90">GE90</a>
</td>
<td>330<sup id="cite_ref-fr-777_66-1" class="reference"><a href="#cite_note-fr-777-66"><span class="cite-bracket">[</span>47<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>&gt;180<sup id="cite_ref-62-5" class="reference"><a href="#cite_note-62"><span class="cite-bracket">[</span>37.4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>777 Freighter
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Boeing_777" title="Boeing 777">Boeing 777</a>-300
</td>
<td>2 (alle)
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>180<sup id="cite_ref-62-6" class="reference"><a href="#cite_note-62"><span class="cite-bracket">[</span>37.4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>nur 777-300
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Boeing_787" title="Boeing 787">Boeing 787</a>
</td>
<td>2 (alle)
</td>
<td>330<sup id="cite_ref-mw-787_68-0" class="reference"><a href="#cite_note-mw-787-68"><span class="cite-bracket">[</span>49<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-boeing-787_69-0" class="reference"><a href="#cite_note-boeing-787-69"><span class="cite-bracket">[</span>50<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-aviweek-t1000b787_70-0" class="reference"><a href="#cite_note-aviweek-t1000b787-70"><span class="cite-bracket">[</span>51<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-alde-trent1000_71-0" class="reference"><a href="#cite_note-alde-trent1000-71"><span class="cite-bracket">[</span>52<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>&gt;180<sup id="cite_ref-62-7" class="reference"><a href="#cite_note-62"><span class="cite-bracket">[</span>37.4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>alle Varianten
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Bombardier_Global_5000" class="mw-redirect" title="Bombardier Global 5000">Bombardier Global 5000</a>
</td>
<td>2 <a href="Rolls-Royce_BR700" title="Rolls-Royce BR700">RR BR710</a>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>180<sup id="cite_ref-astech-global_46-1" class="reference"><a href="#cite_note-astech-global-46"><span class="cite-bracket">[</span>32<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-easa-bd700-tcds_47-1" class="reference"><a href="#cite_note-easa-bd700-tcds-47"><span class="cite-bracket">[</span>33<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>Geschäftsreiseflugzeug
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Embraer_Lineage_1000" class="mw-redirect" title="Embraer Lineage 1000">Embraer Lineage 1000</a>
</td>
<td>2 <a href="General_Electric_CF34" class="mw-redirect" title="General Electric CF34">GE CF34</a>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>120<sup id="cite_ref-deagel-lin1000_44-1" class="reference"><a href="#cite_note-deagel-lin1000-44"><span class="cite-bracket">[</span>30<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>Geschäftsreiseflugzeug
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Lockheed_L-1011_TriStar" title="Lockheed L-1011 TriStar">Lockheed TriStar</a>
</td>
<td>3 <a href="Rolls-Royce_RB211" title="Rolls-Royce RB211">RR RB211</a>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>frei<sup id="cite_ref-56-4" class="reference"><a href="#cite_note-56"><span class="cite-bracket">[</span>37.2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="McDonnell_Douglas_DC-10" title="McDonnell Douglas DC-10">McDonnell Douglas DC-10</a>
</td>
<td>3 (alle)
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>frei<sup id="cite_ref-56-5" class="reference"><a href="#cite_note-56"><span class="cite-bracket">[</span>37.2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="McDonnell_Douglas_MD-11" title="McDonnell Douglas MD-11">McDonnell Douglas MD-11</a>
</td>
<td>3 (alle)
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>frei<sup id="cite_ref-56-6" class="reference"><a href="#cite_note-56"><span class="cite-bracket">[</span>37.2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="McDonnell_Douglas_MD-80" title="McDonnell Douglas MD-80">McDonnell Douglas MD-80</a>
</td>
<td>2 <a href="Pratt_%26_Whitney_JT8D" title="Pratt &amp; Whitney JT8D">JT8D</a>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>120<sup id="cite_ref-61-2" class="reference"><a href="#cite_note-61"><span class="cite-bracket">[</span>21.2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td>
<td>k.&nbsp;A.
</td>
<td>
</td></tr>
</tbody></table>
<p><i>Erläuterung:</i>
</p>
<ul><li>(alle) = alle Triebwerksvarianten haben gleiche Zulassung</li>
<li>&gt;180 = „beyond 180 minutes“</li>
<li>k.&nbsp;A. = keine Angaben vorhanden</li>
<li>frei = keine ETOPS-Zertifizierung erforderlich (freie Wahl der Route)</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="ETOPS_für_die_Wartung"><span id="ETOPS_f.C3.BCr_die_Wartung"></span>ETOPS für die Wartung</h3></div>
<p>Die ETOPS-Vorschriften regeln ebenso die <a href="Luftfahrzeug-Instandhaltung" title="Luftfahrzeug-Instandhaltung">Wartungsaktivitäten</a> für eine Fluggesellschaft. Dabei werden alle ETOPS-kritischen Komponenten und Aktivitäten identifiziert, die Vorgehensweise und die Verantwortlichkeiten festgelegt und in einem <i>Wartungsprogramm</i> niedergeschrieben. Dieses Wartungsprogramm wird von der verantwortlichen Luftfahrtbehörde kontrolliert und freigegeben. Nun müssen alle Wartungsmaßnahmen an Flugzeugen, die für ETOPS-Flüge benutzt werden, im Einklang mit diesem Wartungsprogramm stattfinden.
</p><p>Ziel der Vorschriften ist es, das Risiko eines Triebwerksausfalles auf einem niedrigen konstanten Wert zu halten, selbst wenn sich die ETOPS-Zeiten immer weiter verlängern.
</p><p>Dabei können Vorgaben und Dokumente der Flugzeug- und Triebwerkshersteller für die eigene Dokumentation konsultiert und übernommen werden.<sup id="cite_ref-73" class="reference"><a href="#cite_note-73"><span class="cite-bracket">[</span>53.1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Formal gelten Vorgaben für ETOPS-relevante Wartung nur für Flugzeuge mit zwei Triebwerken.<sup id="cite_ref-74" class="reference"><a href="#cite_note-74"><span class="cite-bracket">[</span>53.2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Beispiele für solche Vorgaben sind:
</p>
<ul><li>Der Ölverbrauch eines Triebwerks sollte nicht nur ausgeglichen, sondern stattdessen protokolliert und analysiert werden. Diese Informationen sind die Grundlage zur Überwachung und Bewertung des Zustandes der Triebwerke. So kann durch rechtzeitige Reparatur ein Ausfall während des Fluges vermieden werden.<sup id="cite_ref-75" class="reference"><a href="#cite_note-75"><span class="cite-bracket">[</span>53.3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></li>
<li>Die Liste der Ersatzteile umfasst unter anderem die Klassifizierung, ob das Bauteil ETOPS-zugelassen ist oder nicht, und ob das Bauteil überhaupt ETOPS-relevant ist. Das beeinflusst ebenso die Ersatzteil-Lagerhaltung. Ein nicht-ETOPS-zugelassenes Bauteil <i>darf</i> eingebaut werden, allerdings verliert dann das betroffene Flugzeug seine ETOPS-Zertifizierung, bis das ETOPS-zugelassene Bauteil nachgerüstet wurde.<sup id="cite_ref-76" class="reference"><a href="#cite_note-76"><span class="cite-bracket">[</span>53.4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></li>
<li>Bei vielen Zwischenfällen ist die Fluggesellschaft dazu verpflichtet, innerhalb einer gegebenen Frist (z.&nbsp;B. 72 Stunden) an die Luftfahrtbehörde eine Meldung zu erstellen. Gleichzeitig müssen die Fehlerursache gefunden und Gegenmaßnahmen ergriffen werden, damit ein solcher Zwischenfall (aus diesem Grund) nicht erneut passiert. Solche Zwischenfälle umfassen unter anderem: Triebwerksausfälle; Umleitungen (unabhängig von der Ursache) und nachfolgende (Sicherheits-)Landungen auf Flughäfen, die nicht das eigentliche Flugziel waren; Ausfall einer ETOPS-relevanten Komponente sowie Steuerungsausfall der Triebwerke.<sup id="cite_ref-77" class="reference"><a href="#cite_note-77"><span class="cite-bracket">[</span>53.5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></li>
<li>Die APU (das <a href="Hilfstriebwerk" title="Hilfstriebwerk">Hilfsaggregat</a>) ist eine wichtige Komponente für ETOPS. Es muss sichergestellt werden, dass sie jederzeit, auch unter widrigen Bedingungen, mit 95&nbsp;% Zuverlässigkeit gestartet werden kann. Dies muss durch regelmäßige Tests belegt werden. Diese Tests müssen protokolliert und der Luftfahrtbehörde gemeldet werden.<sup id="cite_ref-78" class="reference"><a href="#cite_note-78"><span class="cite-bracket">[</span>53.6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></li>
<li>Es muss sichergestellt werden, dass Flugzeugkomponenten, die „parallel“ betrieben werden (wie beispielsweise die zwei Triebwerke an einem zweistrahligen Flugzeug), nicht mit „identischen oder ähnlichen Wartungsmaßnahmen“ bearbeitet werden („significant parallel systems are not subject to identical or similar maintenance activities“). Damit soll vermieden werden, dass systematische Fehler an redundanten Systemen zur Folge haben, dass beide Systeme gleichzeitig im Flug ausfallen. Gegenmaßnahmen könnten sein, die Wartung der zwei Triebwerke zu unterschiedlichen Zeiten durchzuführen, sie zwei unterschiedlichen Technikern zuzuweisen oder vollständige Funktionsprüfungen an diese Wartung anschließen zu lassen. Ein solcher Funktionscheck ist Teil des Wartungsprogramms (und damit durch die Luftfahrtbehörde genehmigt). Das Ergebnis muss dokumentiert werden.<sup id="cite_ref-79" class="reference"><a href="#cite_note-79"><span class="cite-bracket">[</span>53.7<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></li>
<li>Das Wartungspersonal muss für ETOPS spezielle <a href="Schulung" class="mw-redirect" title="Schulung">Schulungen</a> durchlaufen. Diese Schulungen sollten in regelmäßigen Abständen, ggf. in aktualisierter Form, wiederholt und/oder vertieft werden.<sup id="cite_ref-80" class="reference"><a href="#cite_note-80"><span class="cite-bracket">[</span>53.8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></li>
<li>Die Fluggesellschaft muss die Konfiguration ihrer Flugzeuge berücksichtigen und ist verantwortlich für die korrekte Verwendung ihrer Flotte.<sup id="cite_ref-81" class="reference"><a href="#cite_note-81"><span class="cite-bracket">[</span>53.9<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> In diesem Zusammenhang gab es einen Zwischenfall bei <a href="American_Airlines" title="American Airlines">American Airlines</a>, die in ihrer Flotte von <a href="Airbus_A321" class="mw-redirect" title="Airbus A321">Airbus A321</a> sowohl Maschinen hatte, welche ETOPS-Flüge nach <a href="Hawaii" title="Hawaii">Hawaii</a> durchführen durften, als auch solche, die es nicht durften. Im September 2015 wurde ein Flug mit einem für diese Verbindung <i>nicht</i> zugelassenen Flugzeug durchgeführt. Für den Rückflug musste ein (zugelassenes) Ersatzflugzeug überführt werden, und die nicht zugelassene Maschine musste leer zurückfliegen.<sup id="cite_ref-aero-aa-hawaii_82-0" class="reference"><a href="#cite_note-aero-aa-hawaii-82"><span class="cite-bracket">[</span>54<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></li></ul>
<p>Als die Fluggesellschaften diese strengen Vorgaben für die Wartung umgesetzt haben, konnten sie überraschend hohe Kosteneinsparungen beobachten.<sup id="cite_ref-83" class="reference"><a href="#cite_note-83"><span class="cite-bracket">[</span>7.2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Zu dieser Zeit wurden die Kosten für einen Triebwerksausfall während des Fluges auf durchschnittlich 850.000 <a href="US-Dollar" title="US-Dollar">US-Dollar</a> geschätzt. Ein Drittel der Triebwerksausfälle überstieg die Kosten von einer Million US-Dollar. Die Kosten eines Triebwerksausfalls konnte den Jahresertrag eines Flugzeugs übersteigen.<sup id="cite_ref-84" class="reference"><a href="#cite_note-84"><span class="cite-bracket">[</span>7.3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-orf-swiss-iqaluit_85-0" class="reference"><a href="#cite_note-orf-swiss-iqaluit-85"><span class="cite-bracket">[</span>55<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-rp-iqaluit_86-0" class="reference"><a href="#cite_note-rp-iqaluit-86"><span class="cite-bracket">[</span>56<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Deshalb haben die Fluggesellschaften diese Wartungsprozeduren auf nicht-ETOPS-Flugzeuge übertragen.<sup id="cite_ref-87" class="reference"><a href="#cite_note-87"><span class="cite-bracket">[</span>7.4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="ETOPS_für_die_Flugplanung"><span id="ETOPS_f.C3.BCr_die_Flugplanung"></span>ETOPS für die Flugplanung</h3></div>
<p>Die ETOPS-Regelungen erstrecken sich darüber hinaus auf die Flugplanung und die Durchführung von Flügen. Damit soll sichergestellt werden, dass genügend Sicherheitsreserven bleiben, falls wegen eines Triebwerksausfalls einer der Ausweichflughäfen angeflogen werden muss. Die Regeln geben der Flugplanung eine Hilfe an die Hand, damit alle notwendigen Aspekte berücksichtigt werden und nichts vergessen wird. Das umfasst beispielsweise, die Informationen über das Wetter einzuholen, Ausweichflughäfen auszuwählen und deren Verfügbarkeit zu prüfen, die Flugroute festzulegen,<sup id="cite_ref-88" class="reference"><a href="#cite_note-88"><span class="cite-bracket">[</span>19.3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> die Piloten zu informieren, was auf diesem Flug in Bezug auf ETOPS zu beachten ist<sup id="cite_ref-89" class="reference"><a href="#cite_note-89"><span class="cite-bracket">[</span>19.4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> und den Kerosinbedarf zu berechnen.<sup id="cite_ref-90" class="reference"><a href="#cite_note-90"><span class="cite-bracket">[</span>19.5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Alle diese Schritte werden im Detail geregelt. Diese Regeln speisen sich unter anderem aus den Erfahrungen der Vergangenheit (insbesondere durch Zwischenfälle), damit vor jedem Flug alle Erfahrungen Berücksichtigung finden.
</p><p>Details beziehen sich beispielsweise auf die Berechnung der Geschwindigkeit und der damit zurückgelegten Distanz abhängig von den Wetter- und Windbedingungen und die damit verbundene Routenplanung<sup id="cite_ref-91" class="reference"><a href="#cite_note-91"><span class="cite-bracket">[</span>19.6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> sowie die Frage, welche Flughäfen als Ausweichflughäfen zur Verfügung stehen und welche Eigenschaften sie haben müssen.<sup id="cite_ref-92" class="reference"><a href="#cite_note-92"><span class="cite-bracket">[</span>19.7<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-93" class="reference"><a href="#cite_note-93"><span class="cite-bracket">[</span>19.8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Es gibt drei verschiedene Strategien, mit denen ein Ausweichflughafen erreicht werden kann: einerseits für minimierten Kerosinverbrauch, oder das Überfliegen hoher Hindernisse (Hochgebirge), sowie eine spezielle Strategie mit der Bezeichnung „EDTO (Extended Diversion Time Operations) strategy“.<sup id="cite_ref-94" class="reference"><a href="#cite_note-94"><span class="cite-bracket">[</span>19.9<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Im Voraus wird auch festgelegt, ab welchen Punkten der Route der nächste Ausweichflughafen angeflogen werden sollte, den <i>Equal Time Points</i> (ETP). Diese können sich abhängig von der Windsituation verschieben.<sup id="cite_ref-95" class="reference"><a href="#cite_note-95"><span class="cite-bracket">[</span>19.10<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Derjenige ETP, für den der größte Kerosinbedarf besteht, ist der <i>Critical Point</i>. Das ist meistens der ETP zum letzten Ausweichflughafen. Für diesen Punkt muss der Kerosinvorrat berechnet werden.<sup id="cite_ref-96" class="reference"><a href="#cite_note-96"><span class="cite-bracket">[</span>19.11<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Geschichte">Geschichte</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Bis_1985:_Vor-ETOPS-Ära"><span id="Bis_1985:_Vor-ETOPS-.C3.84ra"></span>Bis 1985: Vor-ETOPS-Ära</h3></div>
<p>Bereits 1935 hat das <i>Bureau of Air Commerce</i> (ein Vorläufer der <a href="Federal_Aviation_Administration" title="Federal Aviation Administration">FAA</a>) in den USA Sicherheitsvorschriften für den Flugverkehr erlassen: Nachtflüge über zerklüftetem Gelände durften nur noch von solchen mehrmotorigen Flugzeugen durchgeführt werden, die selbst dann noch flugfähig waren, wenn nur noch ein Triebwerk funktionierte.<sup id="cite_ref-97" class="reference"><a href="#cite_note-97"><span class="cite-bracket">[</span>7.5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Ein Jahr später, 1936, wurde schon eine Vorschrift erlassen, die der späteren 60-Minuten-Regel ähnelt: Flugzeuge mit nur zwei <a href="Flugmotor" title="Flugmotor">kolbenmotorgetriebenen</a> Propellern mussten nachweisen, dass sich auf der Flugroute mindestens alle 100 <a href="Mile_(Einheit)" title="Mile (Einheit)">Meilen</a> ein adäquater Flugplatz befindet.<sup id="cite_ref-97-1" class="reference"><a href="#cite_note-97"><span class="cite-bracket">[</span>7.5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Für Flugzeuge dieser Generation entsprachen 100 Meilen etwa einer Stunde Flugzeit.
</p>

<p>Zu damaliger Zeit wurden alle Flugzeuge von Propellern in Verbindung mit Kolbenmotoren angetrieben. Die Zuverlässigkeit solcher Antriebe war begrenzt, die Ausfallwahrscheinlichkeit hoch. Nach der Entwicklung immer leistungsfähigerer Kolbenmotoren war deutlich geworden, dass die Zuverlässigkeit noch weiter sinkt, je leistungsfähiger die Triebwerke werden. Obwohl sich die Ausfallwahrscheinlichkeiten der Triebwerke bei einem Flugzeug mit mehreren Triebwerken addieren (eine viermotorige Maschine hat die vierfache Ausfallwahrscheinlichkeit eines einzelnen Motors, eine zweimotorige nur eine doppelte), ist die Zuverlässigkeit der viermotorigen Maschine größer.<sup id="cite_ref-98" class="reference"><a href="#cite_note-98"><span class="cite-bracket">[</span>4.6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Die <a href="Lockheed_Super_Constellation" title="Lockheed Super Constellation">Lockheed Super Constellation</a> bekam scherzhaft den Beinamen „beste Dreimotorige der Welt“, da sie oft mit nur drei funktionsfähigen Motoren landete, weil einer von den vier installierten Motoren während des Fluges ausgefallen war.<sup id="cite_ref-jungfrau-connie_99-0" class="reference"><a href="#cite_note-jungfrau-connie-99"><span class="cite-bracket">[</span>57<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-faz-connie_100-0" class="reference"><a href="#cite_note-faz-connie-100"><span class="cite-bracket">[</span>58<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-spon-connie_101-0" class="reference"><a href="#cite_note-spon-connie-101"><span class="cite-bracket">[</span>59<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Außerdem sind einige schwere Flugunfälle zu der Zeit auf mehrfache Triebwerksausfälle zurückzuführen, z.&nbsp;B. der <a href="Flying-Tiger-Line-Flug_923" title="Flying-Tiger-Line-Flug 923">Flying-Tiger-Line-Flug 923</a>, bei dem drei von vier Triebwerken während eines Fluges ausgefallen waren und die Maschine im <a href="Atlantik" class="mw-redirect" title="Atlantik">Atlantik</a> <a href="Notwassern" class="mw-redirect" title="Notwassern">notwassern</a> musste, oder <a href="Pan-Am-Flug_6" title="Pan-Am-Flug 6">Pan-Am-Flug 6</a>, der im Pazifik notlanden musste und von dessen <a href="Notwasserung" title="Notwasserung">Notwasserung</a> sogar Filmaufnahmen der <a href="United_States_Coast_Guard" title="United States Coast Guard">United States Coast Guard</a> existieren.<sup id="cite_ref-yt-panam6_102-0" class="reference"><a href="#cite_note-yt-panam6-102"><span class="cite-bracket">[</span>60<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Aus diesem Grund wurde 1953 von der <a href="Federal_Aviation_Administration" title="Federal Aviation Administration">FAA</a> die Regel aufgestellt, dass für Flugzeuge mit weniger als vier Triebwerken die Flugrouten so gewählt werden müssen, dass zu jedem Zeitpunkt des Fluges ein Ausweichflughafen innerhalb von 60 Minuten mit entsprechend reduzierter Leistung erreicht werden kann. Damit wurden zwei- und dreimotorige Flugzeuge für (damalige) Langstreckenflüge von viermotorigen Maschinen verdrängt.<sup id="cite_ref-103" class="reference"><a href="#cite_note-103"><span class="cite-bracket">[</span>7.6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Ebenfalls 1953 hat die <a href="Internationale_Zivilluftfahrtorganisation" title="Internationale Zivilluftfahrtorganisation">ICAO</a> eine Empfehlung herausgegeben, die für alle Flugzeuge eine maximale Entfernungszeit von 90 Minuten festgelegt hatte. Dabei konnte eine Ausnahme gemacht werden, wenn das Flugzeug mit zwei ausgefallenen Triebwerken noch eine bestimmte Leistungsfähigkeit hatte. Diese Ausnahmeregelung konnte für Flugzeuge mit insgesamt zwei Triebwerken folglich nicht in Anspruch genommen werden.<sup id="cite_ref-104" class="reference"><a href="#cite_note-104"><span class="cite-bracket">[</span>7.7<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Mit der Einführung <a href="Turbinen-Strahltriebwerk" title="Turbinen-Strahltriebwerk">strahlgetriebener</a> Flugzeuge hat sich die Zuverlässigkeit der <a href="Luftfahrt" title="Luftfahrt">Luftfahrt</a> deutlich verbessert. Den neuen vierstrahligen Quad-Jets wie <a href="Boeing_707" title="Boeing 707">Boeing 707</a> wurden die Einschränkungen angesichts der Zuverlässigkeit der Turbinen erlassen, so dass die Flüge kaum noch sicherheitsbedingte Umwege nehmen mussten und ihre große Reichweite auch kommerziell ausnutzen konnten. Den kleineren zweistrahligen Twin-Jets wie <a href="Boeing_737" title="Boeing 737">Boeing 737</a> mit sowieso kleinerer Reichweite war dies noch verwehrt.
</p><p>Obwohl im Transatlantikverkehr das Verkehrsaufkommen erheblich gestiegen ist, ist die Gesamtanzahl der Flugunfälle gesunken. Dabei war zu beobachten, dass sich die Rate, mit der die Flugunfälle gesunken sind, proportional zur Einführung strahlgetriebener Flugzeuge verhielt.<sup id="cite_ref-105" class="reference"><a href="#cite_note-105"><span class="cite-bracket">[</span>7.8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Darüber hinaus ist bei Strahltriebwerken die Zuverlässigkeit nicht abhängig von der installierten Leistung.<sup id="cite_ref-106" class="reference"><a href="#cite_note-106"><span class="cite-bracket">[</span>4.7<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>

<p>Die FAA hat 1964 <a href="Dreistrahliges_Flugzeug" title="Dreistrahliges Flugzeug">dreistrahlige Jets</a> von der 60-Minuten-Regelung ausgenommen.<sup id="cite_ref-107" class="reference"><a href="#cite_note-107"><span class="cite-bracket">[</span>20.2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Dreistrahler konnten damit eine beliebige Route wählen und brauchten keine Höchstabstände zu Ausweichflughäfen mehr einzuhalten. Auslöser waren die guten Erfahrungen mit der gerade neu zugelassenen <a href="Boeing_727" title="Boeing 727">Boeing 727</a>, der in der Analyse ähnlich gute Zuverlässigkeit bescheinigt wurde wie vierstrahligen Maschinen. Die Dreistrahler <a href="Lockheed_L-1011_TriStar" title="Lockheed L-1011 TriStar">Lockheed TriStar</a> und <a href="McDonnell_Douglas_DC-10" title="McDonnell Douglas DC-10">Douglas DC-10</a> sind von dieser Freigabe inspiriert worden.<sup id="cite_ref-108" class="reference"><a href="#cite_note-108"><span class="cite-bracket">[</span>7.9<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Nach der Zulassung des <a href="Airbus_A300" title="Airbus A300">Airbus A300</a> in der Variante A300B2 am 15. März 1974 gab es den ersten zweistrahligen Jet, der mit Triebwerken mit hohem Nebenstromverhältnis ausgestattet war. Für drei- und vierstrahlige Jets gab es zu dieser Zeit keinerlei Unterschiede zwischen US- und anderen Fluggesellschaften, aber für die A300 galt: außerhalb der USA konnte dieser Jet nach der ICAO-90-Minuten-Regel fliegen, US-Gesellschaften waren an die 60-Minuten-Regel der FAA gebunden. Deshalb haben die US-Fluggesellschaften Druck auf die FAA ausgeübt, diese Regeln für die A300 zu lockern, um wettbewerbsfähig bleiben zu können. Deshalb wurde der A300 von der FAA 1977 zunächst ein Bonus von 15 Minuten für den Karibikraum gegeben, was heute einer regional begrenzten ETOPS-75-Regel entsprechen würde.<sup id="cite_ref-109" class="reference"><a href="#cite_note-109"><span class="cite-bracket">[</span>7.10<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Die hohe Zuverlässigkeit der A300-Triebwerke ließ dies ohne Sicherheitseinbußen zu.<sup id="cite_ref-FlyMag-A300_110-0" class="reference"><a href="#cite_note-FlyMag-A300-110"><span class="cite-bracket">[</span>61<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="1985_bis_2007:_ETOPS_für_Flugzeugtypen_mit_zwei_Triebwerken"><span id="1985_bis_2007:_ETOPS_f.C3.BCr_Flugzeugtypen_mit_zwei_Triebwerken"></span>1985 bis 2007: ETOPS für Flugzeugtypen mit zwei Triebwerken</h3></div>

<p>Nach dem Erfolg der A300 entwickelte Boeing die Typen <a href="Boeing_757" title="Boeing 757">757</a> und <a href="Boeing_767" title="Boeing 767">767</a>, die im Interesse der Wirtschaftlichkeit ebenfalls zweistrahlig ausgelegt wurden. Besonders für den verkehrsstarken Transatlantikdienst konnten mit diesen Flugzeugen mehr Direktverbindungen zu niedrigeren Betriebskosten (als mit einem <a href="Boeing_747" title="Boeing 747">Jumbo Jet</a>) angeboten werden.<sup id="cite_ref-111" class="reference"><a href="#cite_note-111"><span class="cite-bracket">[</span>7.11<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Boeing hat sich daraufhin ab dem Jahr 1980 für eine Lockerung der 60-Minuten-Regel für Zweistrahler bei der FAA starkgemacht. Nachdem in den folgenden Jahren kein Unfall durch Triebwerksausfall beobachtet wurde, stattdessen alle Unfälle auf andere Gründe zurückzuführen waren, wurde die Triebwerkszuverlässigkeit moderner Mantelstromtriebwerke als ausreichend erachtet und 1985 die ersten ETOPS-Zulassungen erteilt. Sogar Statistiken über militärische Flüge mit zweistrahligen Maschinen wurden in die Betrachtungen einbezogen.<sup id="cite_ref-112" class="reference"><a href="#cite_note-112"><span class="cite-bracket">[</span>7.12<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Zunächst wurden Zulassungen bis maximal 120 Minuten erteilt.
</p><p>Der erste Flug nach ETOPS-Regeln erfolgte am 1. Februar 1985 durch die <a href="Trans_World_Airlines" title="Trans World Airlines">TWA</a> mit einer Boeing&nbsp;767 von <a href="Logan_International_Airport" title="Logan International Airport">Boston</a> nach <a href="Flughafen_Paris-Charles-de-Gaulle" title="Flughafen Paris-Charles-de-Gaulle">Paris</a>.<sup id="cite_ref-bachtel-etops_113-0" class="reference"><a href="#cite_note-bachtel-etops-113"><span class="cite-bracket">[</span>62<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-aviclub-summ_114-0" class="reference"><a href="#cite_note-aviclub-summ-114"><span class="cite-bracket">[</span>63<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>In den Folgejahren wurde die Zuverlässigkeit der Triebwerke gemessen und analysiert. Aus diesen Erfahrungswerten konnte ab 1988 der Grenzwert für einige Flugzeugtypen und Triebwerke auf 180&nbsp;Minuten angehoben werden.
</p><p>Im Jahr 2002 hat <a href="Airbus" title="Airbus">Airbus</a> auf der <a href="Farnborough_International_Airshow" title="Farnborough International Airshow">Luftfahrtmesse in Farnborough</a> am Ende der Startbahn ein Werbebanner installieren lassen mit der Aufschrift: „4 engines 4 long-haul“ (dt.: <i>vier Triebwerke für Langstreckenflüge</i>), um den <a href="Airbus_A340" title="Airbus A340">Airbus&nbsp;A340</a> anzupreisen. Die A340 ist mit vier Triebwerken ausgestattet und damit von Einschränkungen bei der Routenplanung befreit; der Konkurrent <a href="Boeing" title="Boeing">Boeing</a> hatte mit der <a href="Boeing_777" title="Boeing 777">Boeing&nbsp;777</a> ein wirtschaftlicheres Flugzeug im Angebot, das mit nur zwei Triebwerken ausgestattet ist.<sup id="cite_ref-spi-conflict_115-0" class="reference"><a href="#cite_note-spi-conflict-115"><span class="cite-bracket">[</span>64<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Diesen Werbespruch hat die <i><a href="Virgin_Atlantic_Airways" title="Virgin Atlantic Airways">Virgin Atlantic Airways</a></i> übernommen und auf alle ihre Flugzeuge geschrieben, da diese Fluggesellschaft zu dieser Zeit ausschließlich vierstrahlige Maschinen betrieb und sie ausschließlich im Langstreckendienst einsetzte.<sup id="cite_ref-cptlim-virgin_116-0" class="reference"><a href="#cite_note-cptlim-virgin-116"><span class="cite-bracket">[</span>65<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-roon-virgin_117-0" class="reference"><a href="#cite_note-roon-virgin-117"><span class="cite-bracket">[</span>66<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Nachdem <i>Virgin Atlantic</i> die ersten zweistrahligen Maschinen bestellt hatte, wurde 2007 dieser Spruch von den Flugzeugen entfernt.<sup id="cite_ref-spi-end_118-0" class="reference"><a href="#cite_note-spi-end-118"><span class="cite-bracket">[</span>67<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="2007_bis_jetzt:_ETOPS_für_alle_Flugzeuge"><span id="2007_bis_jetzt:_ETOPS_f.C3.BCr_alle_Flugzeuge"></span>2007 bis jetzt: ETOPS für alle Flugzeuge</h3></div>
<p>Die FAA hat 2007 ihre ETOPS-Regularien grundlegend überarbeitet. Seitdem sind <i>alle</i> turbinengetriebenen Flugzeugtypen in das ETOPS-System einbezogen, unabhängig von der Zahl ihrer Triebwerke. Grund dafür ist, dass die Zuverlässigkeit der Triebwerke nicht von ihrer Leistung abhängt und deshalb zweistrahlige Maschinen nicht weniger zuverlässig sind als Vierstrahler. Vielmehr ist die Wahrscheinlichkeit eines einzelnen Triebwerksausfalls bei vier Triebwerken doppelt so hoch wie bei zwei. Damit müssen nun Flugzeuge mit vier Triebwerken ebenfalls eine ETOPS-Zertifizierung anstreben.
</p><p>Der <a href="Airbus_A380" title="Airbus A380">Airbus A380</a>, der neueste vierstrahlige Flugzeugtyp von Airbus, hatte seinen Erstflug am 27. April 2005 und seine Zulassung am 12. Dezember 2006 und fällt damit <i>nicht</i> unter die ETOPS-Regelung. Der erste Flugzeugtyp mit vier Triebwerken, für den eine ETOPS-Zertifizierung erforderlich wurde, war die <a href="Boeing_747-8" class="mw-redirect" title="Boeing 747-8">Boeing&nbsp;747-8</a>, die ihren Erstflug am 8. Februar 2010 hatte und für die die Zulassung am 19. August 2011 erfolgte.<sup id="cite_ref-prnw-747-8_64-1" class="reference"><a href="#cite_note-prnw-747-8-64"><span class="cite-bracket">[</span>45<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-boeing-747-8_65-1" class="reference"><a href="#cite_note-boeing-747-8-65"><span class="cite-bracket">[</span>46<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>2009 hat die EASA dem <a href="Airbus_A330" title="Airbus A330">Airbus A330</a> die ETOPS-Zertifizierung von „beyond 180 minutes“ <i>(mehr als 180&nbsp;Minuten)</i> erteilt. Damit war die A330 der erste Flugzeugtyp, der diese Grenze überschritten hat.<sup id="cite_ref-airbus-A330_119-0" class="reference"><a href="#cite_note-airbus-A330-119"><span class="cite-bracket">[</span>68<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>

<p>Die ICAO hat ihrerseits ihre ETOPS-Regelungen 2012 grundlegend überarbeitet. Dabei erfolgte eine Umbenennung in <b>EDTO</b>. Die ICAO hat (so wie die FAA fünf Jahre zuvor) die Regelungen auf drei- und vierstrahlige Flugzeugtypen ausgeweitet. Allerdings wird von der ICAO nach wie vor <i>keine</i> Zertifizierung für vierstrahlige Flugzeugtypen verlangt, nur das Feuerunterdrückungssystem wird betrachtet und davon die ETOPS-Zeitgrenze abgeleitet.<sup id="cite_ref-120" class="reference"><a href="#cite_note-120"><span class="cite-bracket">[</span>37.5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Nach der Indienststellung am 26. Oktober 2011 hatte die <a href="Boeing_787" title="Boeing 787">Boeing&nbsp;787</a> zunächst eine ETOPS-Zulassung von 330&nbsp;Minuten bekommen.<sup id="cite_ref-aviweek-t1000b787_70-1" class="reference"><a href="#cite_note-aviweek-t1000b787-70"><span class="cite-bracket">[</span>51<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-ge-787_121-0" class="reference"><a href="#cite_note-ge-787-121"><span class="cite-bracket">[</span>69<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Nachdem sich während des Linienbetriebs mehrere schwerwiegende Pannen ereignet hatten, hat die FAA diesen Flugzeugtyp am 16.&nbsp;Januar 2013 mit einem <a href="Flugverbot" title="Flugverbot">Flugverbot</a> belegt.<sup id="cite_ref-orf-787-timeline_122-0" class="reference"><a href="#cite_note-orf-787-timeline-122"><span class="cite-bracket">[</span>70<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Als dieses im April 2013 wieder aufgehoben war, wurde eine deutlich niedrigere ETOPS-Zulassung von 180&nbsp;Minuten ausgesprochen.<sup id="cite_ref-aerotel-787_123-0" class="reference"><a href="#cite_note-aerotel-787-123"><span class="cite-bracket">[</span>71<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Erst im Mai 2014, also mehr als ein Jahr später, hat die FAA die ursprüngliche Zertifizierung von 330&nbsp;Minuten wieder in Kraft gesetzt.<sup id="cite_ref-at-787_124-0" class="reference"><a href="#cite_note-at-787-124"><span class="cite-bracket">[</span>72<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-mw-787_68-1" class="reference"><a href="#cite_note-mw-787-68"><span class="cite-bracket">[</span>49<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-boeing-787_69-1" class="reference"><a href="#cite_note-boeing-787-69"><span class="cite-bracket">[</span>50<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Mit der Zulassung des <a href="Airbus_A350" title="Airbus A350">Airbus A350</a> im Januar 2015 wollte Airbus ursprünglich eine ETOPS-Zulassung von 420&nbsp;Minuten erreichen.<sup id="cite_ref-aero-A350_125-0" class="reference"><a href="#cite_note-aero-A350-125"><span class="cite-bracket">[</span>73<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Dieses Bestreben wurde später jedoch fallen gelassen.<sup id="cite_ref-ausavi-A350_126-0" class="reference"><a href="#cite_note-ausavi-A350-126"><span class="cite-bracket">[</span>74<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Die A350 hat eine Zulassung von 370&nbsp;Minuten (sechs Stunden zehn Minuten) bekommen,<sup id="cite_ref-airbus-A350_127-0" class="reference"><a href="#cite_note-airbus-A350-127"><span class="cite-bracket">[</span>75<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> was immer noch der bislang höchste Wert ist und nur noch sehr wenig Einschränkungen auf dem Globus bedeutet, solange alle Ausweichflughäfen offen sind.
</p><p>Im August 2017 hat ein Team von Testpiloten während eines 18-stündigen ETOPS-Zertifizierungsfluges für das neue <a href="Rolls-Royce_Trent#Trent_1000" title="Rolls-Royce Trent">Trent 1000-TEN-Triebwerk</a> die Silhouette eines Dreamliner-Flugzeugs über den ganzen nordamerikanischen Kontinent „an den Himmel gemalt“. Solche speziellen Flugrouten lassen sich gut auf Flighttracker-Apps wie <a href="Flightradar24" title="Flightradar24">Flightradar24</a> nachverfolgen.<sup id="cite_ref-faz-787trace_128-0" class="reference"><a href="#cite_note-faz-787trace-128"><span class="cite-bracket">[</span>76<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-yt-787trace_129-0" class="reference"><a href="#cite_note-yt-787trace-129"><span class="cite-bracket">[</span>77<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-fr24-787trace_130-0" class="reference"><a href="#cite_note-fr24-787trace-130"><span class="cite-bracket">[</span>78<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Kritik">Kritik</h2></div>
<p>Die Unfalluntersuchungsbehörde von Finnland kritisiert, dass manche ETOPS-Zeiten nun schon fünf Stunden betragen, jedoch der <a href="Flugschreiber#Stimmenrekorder" title="Flugschreiber">Stimmenrekorder</a> nach wie vor nur zwei Stunden aufzeichnet. Das heißt, nach einem Zwischenfall, der unter Ausnutzung der ETOPS-Zeit mit einer erfolgreichen Landung auf einem Ausweichflughafen abgeschlossen wird, kann die Ursache für den Zwischenfall nicht mehr im Stimmenrekorder nachvollzogen werden.<sup id="cite_ref-siaf-a330_131-0" class="reference"><a href="#cite_note-siaf-a330-131"><span class="cite-bracket">[</span>79<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Die Organisation für die Fluggastrechte in den USA <i>FlyersRights.org</i> kritisiert die lange ETOPS-Zulassung der <a href="Boeing_787" title="Boeing 787">Boeing&nbsp;787</a> und fordert, diese auf ETOPS-120 zu begrenzen. Als Argument wird die große Anzahl schwerer Zwischenfälle während der Zulassungsphase und zu Beginn des kommerziellen Betriebs mit Fluggästen angeführt.<sup id="cite_ref-frorg-memo_132-0" class="reference"><a href="#cite_note-frorg-memo-132"><span class="cite-bracket">[</span>80<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-frorg-lh_133-0" class="reference"><a href="#cite_note-frorg-lh-133"><span class="cite-bracket">[</span>81<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Weblinks">Weblinks</h2></div>
<div class="sisterproject" style="margin:0.1em 0 0 0;"><div class="noresize noviewer" style="display:inline-block; line-height:10px; min-width:1.6em; text-align:center;" aria-hidden="true" role="presentation"><span class="mw-default-size" typeof="mw:File"><span title="Commons"></span></span></div><b><span class=""><a class="external text" href="https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:ETOPS?uselang=de"><span lang="en">Commons</span>: ETOPS</a></span></b>&nbsp;– Sammlung von Bildern</div>
<ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.gcmap.com/">Great Circle Mapper</a> – Mit ETOPS-Radien. Verwendung: Flug eingeben (z.&nbsp;B. FRA-HKG), dann <i>MAP</i>-Button drücken, dann <i>ETOPS</i> auswählen (englisch)</li>
<li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://gc.kls2.com/faq.html#$etops">Great Circle Mapper FAQ zu ETOPS</a>, allerdings nicht ganz aktuell (englisch)</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Primärquellen"><span id="Prim.C3.A4rquellen"></span>Primärquellen</h3></div>
<p><b>ICAO</b>
</p>
<ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://web.archive.org/web/20170214183655/http://code7700.com/pdfs/icao_annex_6_part_i.pdf">Annex 6 – Operation of Aircraft</a> vom Juli 2010 (PDF; 1,4&nbsp;MiB)</li>
<li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.iacm.gov.mz/doc/ICAO/an_08_Airworthiness%20of%20Aircraft_11ed._2010_rev.105A_10.11.16.pdf">Annex 8 – Airworthiness of Aircraft</a> vom Juli 2010 (PDF; 631&nbsp;KiB)</li></ul>
<p><b>EASA</b>
</p>
<ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.easa.europa.eu/system/files/dfu/Annex%20II%20-%20AMC%2020-6.pdf">AMC 20-6 rev. 2 Annex II to ED Decision 2010/012/R</a> (PDF; 328&nbsp;KiB)</li></ul>
<p><b>FAA</b>
</p>
<ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.law.cornell.edu/cfr/text/14/part-121">14 CFR Part 121 – OPERATING REQUIREMENTS: DOMESTIC, FLAG, AND SUPPLEMENTAL OPERATIONS</a></li>
<li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.law.cornell.edu/cfr/text/14/part-135">14 CFR Part 135 – OPERATING REQUIREMENTS: COMMUTER AND ON DEMAND OPERATIONS AND RULES GOVERNING PERSONS ON BOARD SUCH AIRCRAFT</a></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Zusammenfassungen">Zusammenfassungen</h3></div>
<ul><li><span class="cite">J. Angelo DeSantis: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2358232"><i>Engines Turn or Passengers Swim: A Case Study of How ETOPS Improved Both Safety and Economics in Aviation.</i></a> (PDF; 530&nbsp;KiB) University of California, Davis – School of Law, 21.&nbsp;November 2013,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 14.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Engines+Turn+or+Passengers+Swim%3A+A+Case+Study+of+How+ETOPS+Improved+Both+Safety+and+Economics+in+Aviation&amp;rft.description=Engines+Turn+or+Passengers+Swim%3A+A+Case+Study+of+How+ETOPS+Improved+Both+Safety+and+Economics+in+Aviation&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fpapers.ssrn.com%2Fsol3%2Fpapers.cfm%3Fabstract_id%3D2358232&amp;rft.creator=J.+Angelo+DeSantis&amp;rft.publisher=University+of+California%2C+Davis+%E2%80%93+School+of+Law&amp;rft.date=2013-11-21&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></li>
<li><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://web.archive.org/web/20170204135857/http://icaonacc.org/Meetings/RASGPA/RASGPA4/Presentation1Airbus.pdf"><i>Overview of new ETOPS / LROPS / EDTO rules.</i></a> (PDF; 4822&nbsp;KiB) <a href="Airbus" title="Airbus">Airbus</a>, 21.&nbsp;Oktober 2011, archiviert vom <style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r250917974">
/* start https://de.wikipedia.org/ */


.mw-parser-output .dewiki-iconexternal>a{background-position:center right!important;background-repeat:no-repeat!important}body.skin-minerva .mw-parser-output .dewiki-iconexternal>a{background-image:url("./_mw_/OOjs_UI_icon_external-link-ltr-progressive.svg")!important;background-size:10px!important;padding-right:13px!important}body.skin-timeless .mw-parser-output .dewiki-iconexternal>a,body.skin-monobook .mw-parser-output .dewiki-iconexternal>a{background-image:url("./_mw_/MediaWiki_external_link_icon.svg")!important;padding-right:13px!important}body.skin-vector .mw-parser-output .dewiki-iconexternal>a{background-image:url("./_mw_/Link.ernal-small-ltr-progressive.svg")!important;background-size:0.857em!important;padding-right:1em!important}


/* end https://de.wikipedia.org/ */
</style><span class="dewiki-iconexternal"><a class="external text" href="https://redirecter.toolforge.org/?url=http%3A%2F%2Ficaonacc.org%2FMeetings%2FRASGPA%2FRASGPA4%2FPresentation1Airbus.pdf">Original</a></span> am <span style="white-space:nowrap;">4.&nbsp;Februar 2017</span><span>;</span><span class="Abrufdatum"> abgerufen am 17.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Overview+of+new+ETOPS+%2F+LROPS+%2F+EDTO+rules&amp;rft.description=Overview+of+new+ETOPS+%2F+LROPS+%2F+EDTO+rules&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Fweb.archive.org%2Fweb%2F20170204135857%2Fhttp%3A%2F%2Ficaonacc.org%2FMeetings%2FRASGPA%2FRASGPA4%2FPresentation1Airbus.pdf&amp;rft.publisher=%5B%5BAirbus%5D%5D&amp;rft.date=2011-10-21&amp;rft.source=http://icaonacc.org/Meetings/RASGPA/RASGPA4/Presentation1Airbus.pdf&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></li>
<li><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.icao.int/SAM/Pages/MeetingsDocumentation.aspx?m=2014-EDTO"><i>SAM Workshop on Extended Diversion Time Operations (EDTO).</i></a> <a href="International_Civil_Aviation_Organization" class="mw-redirect" title="International Civil Aviation Organization">ICAO</a>, 30.&nbsp;September 2014,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 10.&nbsp;Juli 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=SAM+Workshop+on+Extended+Diversion+Time+Operations+%28EDTO%29&amp;rft.description=SAM+Workshop+on+Extended+Diversion+Time+Operations+%28EDTO%29&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.icao.int%2FSAM%2FPages%2FMeetingsDocumentation.aspx%3Fm%3D2014-EDTO&amp;rft.publisher=%5B%5BInternational+Civil+Aviation+Organization%7CICAO%5D%5D&amp;rft.date=2014-09-30&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></li>
<li><span class="cite">Mike Mock: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://aviationenglish.club/wp-content/uploads/2016/09/16-ETOPS.pdf"><i>ETOPS Flight Operations Overview.</i></a> (PDF; 16,7&nbsp;MiB) aviationenglish.club,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 4.&nbsp;Februar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=ETOPS+Flight+Operations+Overview&amp;rft.description=ETOPS+Flight+Operations+Overview&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Faviationenglish.club%2Fwp-content%2Fuploads%2F2016%2F09%2F16-ETOPS.pdf&amp;rft.creator=Mike+Mock&amp;rft.publisher=aviationenglish.club&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Einzelnachweise">Einzelnachweise</h2></div>
<ol class="references">
<li id="cite_note-1"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-1">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/20210425203402/www.airbus.com/company/history/aircraft-history/1977-1979.html"><i>Technology leaders (1977–1979).</i></a> In: <i>Aircraft History.</i> Airbus, archiviert vom <span class="dewiki-iconexternal"><a class="external text" href="https://redirecter.toolforge.org/?url=http%3A%2F%2Fwww.airbus.com%2Fcompany%2Fhistory%2Faircraft-history%2F1977-1979.html">Original</a></span> (nicht mehr online verfügbar) am <span style="white-space:nowrap;">25.&nbsp;April 2021</span><span>;</span><span class="Abrufdatum"> abgerufen am 11.&nbsp;April 2025</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Technology+leaders+%281977%E2%80%931979%29&amp;rft.description=Technology+leaders+%281977%E2%80%931979%29&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fweb.archive.org%2Fweb%2F20210425203402%2Fwww.airbus.com%2Fcompany%2Fhistory%2Faircraft-history%2F1977-1979.html&amp;rft.publisher=Airbus&amp;rft.source=http://www.airbus.com/company/history/aircraft-history/1977-1979.html&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li><span class="mw-cite-backlink">↑ </span> <span class="reference-text"><span class="book"><cite class="lang" lang="en" dir="auto" style="font-style:italic">Getting to Grips with ETOPS</cite>. Issue V Auflage. <a href="Airbus" title="Airbus">Airbus</a>, Oktober 1998 (englisch, <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.737ng.co.uk/AIRBUS%20ETOPS%20Guide.pdf">co.uk</a> [PDF]).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:ETOPS&amp;rft.btitle=Getting+to+Grips+with+ETOPS&amp;rft.date=1998-10&amp;rft.edition=Issue+V&amp;rft.genre=book&amp;rft.pub=Airbus" style="display:none">&nbsp;</span></span></span>
<ol class="mw-subreference-list"><li id="cite_note-3"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-3">↑</a></span> <span class="reference-text">14</span>
</li>
</ol></li>
<li id="cite_note-4"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-4">↑</a></span> <span class="reference-text">Anm.: Mit „<i>einem</i> Triebwerksausfall“ ist der Ausfall genau <i>eines</i> Triebwerks gemeint.</span>
</li>
<li><span class="mw-cite-backlink">↑ </span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.icao.int/SAM/Documents/2014-EDTO/EDTO%20Module%20%202%20%E2%80%93%20Basic%20concepts.pdf"><i>EDTO Module 2 – Basic concepts.</i></a> (PDF; 5,46&nbsp;<a href="Bin%C3%A4rpr%C3%A4fix" title="Binärpräfix">MiB</a>) In: <i>EDTO Workshop.</i> <a href="International_Civil_Aviation_Organization" class="mw-redirect" title="International Civil Aviation Organization">ICAO</a>, 3.&nbsp;Oktober 2014,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 14.&nbsp;Oktober 2016</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=EDTO+Module+2+%E2%80%93+Basic+concepts&amp;rft.description=EDTO+Module+2+%E2%80%93+Basic+concepts&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.icao.int%2FSAM%2FDocuments%2F2014-EDTO%2FEDTO%2520Module%2520%25202%2520%25E2%2580%2593%2520Basic%2520concepts.pdf&amp;rft.publisher=%5B%5BInternational+Civil+Aviation+Organization%7CICAO%5D%5D&amp;rft.date=2014-10-03&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
<ol class="mw-subreference-list"><li id="cite_note-6"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-6">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-6-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text">33</span>
</li>
<li id="cite_note-18"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-18">↑</a></span> <span class="reference-text">13</span>
</li>
<li id="cite_note-20"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-20">↑</a></span> <span class="reference-text">18</span>
</li>
<li id="cite_note-25"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-25">↑</a></span> <span class="reference-text">12</span>
</li>
<li id="cite_note-32"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-32">↑</a></span> <span class="reference-text">43</span>
</li>
<li id="cite_note-98"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-98">↑</a></span> <span class="reference-text">21</span>
</li>
<li id="cite_note-106"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-106">↑</a></span> <span class="reference-text">24</span>
</li>
</ol></li>
<li><span class="mw-cite-backlink">↑ </span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.icao.int/SAM/Documents/2014-EDTO/EDTO%20Module%20%208%20%E2%80%93Continued%20surveillance.pdf"><i>EDTO Module 8 – Continued surveillance.</i></a> (PDF; 856&nbsp;KiB) In: <i>EDTO Workshop.</i> <a href="International_Civil_Aviation_Organization" class="mw-redirect" title="International Civil Aviation Organization">ICAO</a>, 3.&nbsp;Oktober 2014,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 14.&nbsp;Oktober 2016</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=EDTO+Module+8+%E2%80%93+Continued+surveillance&amp;rft.description=EDTO+Module+8+%E2%80%93+Continued+surveillance&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.icao.int%2FSAM%2FDocuments%2F2014-EDTO%2FEDTO%2520Module%2520%25208%2520%25E2%2580%2593Continued%2520surveillance.pdf&amp;rft.publisher=%5B%5BInternational+Civil+Aviation+Organization%7CICAO%5D%5D&amp;rft.date=2014-10-03&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
<ol class="mw-subreference-list"><li id="cite_note-8"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-8">↑</a></span> <span class="reference-text">15</span>
</li>
</ol></li>
<li id="cite_note-aan-9"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-aan_9-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-aan_9-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.allacronyms.com/ETOPS"><i>ETOPS in AllAcronyms.</i></a> allacronyms.com,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 24.&nbsp;Februar 2015</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=ETOPS+in+AllAcronyms&amp;rft.description=ETOPS+in+AllAcronyms&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.allacronyms.com%2FETOPS&amp;rft.publisher=allacronyms.com&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li><span class="mw-cite-backlink">↑ </span> <span class="reference-text"><span class="cite">J. Angelo DeSantis: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2358232"><i>Engines Turn or Passengers Swim: A Case Study of How ETOPS Improved Both Safety and Economics in Aviation.</i></a> (PDF; 530&nbsp;KiB) University of California, Davis – School of Law, 21.&nbsp;November 2013,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 14.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Engines+Turn+or+Passengers+Swim%3A+A+Case+Study+of+How+ETOPS+Improved+Both+Safety+and+Economics+in+Aviation&amp;rft.description=Engines+Turn+or+Passengers+Swim%3A+A+Case+Study+of+How+ETOPS+Improved+Both+Safety+and+Economics+in+Aviation&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fpapers.ssrn.com%2Fsol3%2Fpapers.cfm%3Fabstract_id%3D2358232&amp;rft.creator=J.+Angelo+DeSantis&amp;rft.publisher=University+of+California%2C+Davis+%E2%80%93+School+of+Law&amp;rft.date=2013-11-21&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
<ol class="mw-subreference-list"><li id="cite_note-11"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-11">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-11-1">b</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-11-2">c</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-11-3">d</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-11-4">e</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-11-5">f</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-11-6">g</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-11-7">h</a></sup></span> <span class="reference-text">104</span>
</li>
<li id="cite_note-83"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-83">↑</a></span> <span class="reference-text">161f</span>
</li>
<li id="cite_note-84"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-84">↑</a></span> <span class="reference-text">162</span>
</li>
<li id="cite_note-87"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-87">↑</a></span> <span class="reference-text">163</span>
</li>
<li id="cite_note-97"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-97">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-97-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text">114</span>
</li>
<li id="cite_note-103"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-103">↑</a></span> <span class="reference-text">116f.</span>
</li>
<li id="cite_note-104"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-104">↑</a></span> <span class="reference-text">117</span>
</li>
<li id="cite_note-105"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-105">↑</a></span> <span class="reference-text">120</span>
</li>
<li id="cite_note-108"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-108">↑</a></span> <span class="reference-text">122</span>
</li>
<li id="cite_note-109"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-109">↑</a></span> <span class="reference-text">127f</span>
</li>
<li id="cite_note-111"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-111">↑</a></span> <span class="reference-text">130</span>
</li>
<li id="cite_note-112"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-112">↑</a></span> <span class="reference-text">131f</span>
</li>
</ol></li>
<li id="cite_note-airodyssey-12"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-airodyssey_12-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-airodyssey_12-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/20150310144820/http://airodyssey.net/reference/glossary/"><i>Glossary of civil aviation and air travel terminology.</i></a> airodyssey.net, archiviert vom <span class="dewiki-iconexternal"><a class="external text" href="https://redirecter.toolforge.org/?url=https%3A%2F%2Fairodyssey.net%2Freference%2Fglossary%2F">Original</a></span> (nicht mehr online verfügbar) am <span style="white-space:nowrap;">10.&nbsp;März 2015</span><span>;</span><span class="Abrufdatum"> abgerufen am 24.&nbsp;Februar 2015</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Glossary+of+civil+aviation+and+air+travel+terminology&amp;rft.description=Glossary+of+civil+aviation+and+air+travel+terminology&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fweb.archive.org%2Fweb%2F20150310144820%2Fhttp%3A%2F%2Fairodyssey.net%2Freference%2Fglossary%2F&amp;rft.publisher=airodyssey.net&amp;rft.source=https://airodyssey.net/reference/glossary/&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-icao-mmel-13"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-icao-mmel_13-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/20170215034459/http://www.icao.int/safety/Implementation/Library/Manual%20-%20MMEL%20MEL.pdf#page=5"><i>Master Minimum Equipment List/Minimum Equipment List – Policy and Procedures Manual.</i></a> (PDF; 398&nbsp;KiB) <a href="Internationale_Zivilluftfahrtorganisation" title="Internationale Zivilluftfahrtorganisation">ICAO</a>, archiviert vom <span class="dewiki-iconexternal"><a class="external text" href="https://redirecter.toolforge.org/?url=https%3A%2F%2Fwww.icao.int%2Fsafety%2FImplementation%2FLibrary%2FManual%2520-%2520MMEL%2520MEL.pdf%23page%3D5">Original</a></span> am <span style="white-space:nowrap;">15.&nbsp;Februar 2017</span><span>;</span><span class="Abrufdatum"> abgerufen am 28.&nbsp;Februar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Master+Minimum+Equipment+List%2FMinimum+Equipment+List+%E2%80%93+Policy+and+Procedures+Manual&amp;rft.description=Master+Minimum+Equipment+List%2FMinimum+Equipment+List+%E2%80%93+Policy+and+Procedures+Manual&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fweb.archive.org%2Fweb%2F20170215034459%2Fhttp%3A%2F%2Fwww.icao.int%2Fsafety%2FImplementation%2FLibrary%2FManual%2520-%2520MMEL%2520MEL.pdf%23page%3D5&amp;rft.publisher=%5B%5BInternationale+Zivilluftfahrtorganisation%7CICAO%5D%5D&amp;rft.source=https://www.icao.int/safety/Implementation/Library/Manual%20-%20MMEL%20MEL.pdf#page=5&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-icao-ice-14"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-icao-ice_14-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-icao-ice_14-1">b</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-icao-ice_14-2">c</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-icao-ice_14-3">d</a></sup></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.icao.int/safety/meteorology/WAFSOPSG/WAFSOPSG%20Meetings%20Metadata/WP%2014.pdf#page=2"><i>GUIDANCE FOR THE USE OF WAFS GRIDDED ICING FORECASTS FOR EXTENDED RANGE OPERATIONS BY TURBINE-ENGINED AEROPLANES (ETOPS).</i></a> (PDF; 64 <a href="Bin%C3%A4rpr%C3%A4fix" title="Binärpräfix">KiB</a>) <a href="ICAO" class="mw-redirect" title="ICAO">ICAO</a>, <span style="white-space:nowrap;">S. 2</span>,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 24.&nbsp;Februar 2015</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=GUIDANCE+FOR+THE+USE+OF+WAFS+GRIDDED+ICING+FORECASTS+FOR+EXTENDED+RANGE+OPERATIONS+BY+TURBINE-ENGINED+AEROPLANES+%28ETOPS%29&amp;rft.description=GUIDANCE+FOR+THE+USE+OF+WAFS+GRIDDED+ICING+FORECASTS+FOR+EXTENDED+RANGE+OPERATIONS+BY+TURBINE-ENGINED+AEROPLANES+%28ETOPS%29&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.icao.int%2Fsafety%2Fmeteorology%2FWAFSOPSG%2FWAFSOPSG%2520Meetings%2520Metadata%2FWP%252014.pdf%23page%3D2&amp;rft.publisher=%5B%5BICAO%5D%5D&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-faa-ac120-42b-15"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-faa-ac120-42b_15-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-faa-ac120-42b_15-1">b</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-faa-ac120-42b_15-2">c</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-faa-ac120-42b_15-3">d</a></sup></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://drs.faa.gov/browse/excelExternalWindow/2E0F31985ABD83EF8625746B0057FD06.0001"><i>Advisory Circular 120-42B.</i></a> (PDF; 730&nbsp;<a href="Bin%C3%A4rpr%C3%A4fix" title="Binärpräfix">KiB</a>) In: <i>Advisory Circular.</i> <a href="Federal_Aviation_Administration" title="Federal Aviation Administration">FAA</a>, 13.&nbsp;Juni 2008, <span style="white-space:nowrap;">S. 6</span>,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 28.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Advisory+Circular+120-42B&amp;rft.description=Advisory+Circular+120-42B&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fdrs.faa.gov%2Fbrowse%2FexcelExternalWindow%2F2E0F31985ABD83EF8625746B0057FD06.0001&amp;rft.publisher=%5B%5BFederal+Aviation+Administration%7CFAA%5D%5D&amp;rft.date=2008-06-13&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-aib-fast32-16"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-aib-fast32_16-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/20141105111512/http://www.airbus.com/support/publications/?eID=maglisting_push&amp;tx_maglisting_pi1%5BdocID%5D=17447#page=16"><i>Revision of rules for ETOPS &amp; LROPS.</i></a> (PDF; 6,27&nbsp;<a href="Bin%C3%A4rpr%C3%A4fix" title="Binärpräfix">MiB</a>) In: <i>FAST 32.</i> <a href="Airbus" title="Airbus">Airbus</a>, Juli 2003, <span style="white-space:nowrap;">S. 17</span>, archiviert vom <span class="dewiki-iconexternal"><a class="external text" href="https://redirecter.toolforge.org/?url=http%3A%2F%2Fwww.airbus.com%2Fsupport%2Fpublications%2F%3FeID%3Dmaglisting_push%26tx_maglisting_pi1%255BdocID%255D%3D17447%23page%3D16">Original</a></span> am <span style="white-space:nowrap;">5.&nbsp;November 2014</span><span>;</span><span class="Abrufdatum"> abgerufen am 7.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Revision+of+rules+for+ETOPS+%26+LROPS&amp;rft.description=Revision+of+rules+for+ETOPS+%26+LROPS&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fweb.archive.org%2Fweb%2F20141105111512%2Fhttp%3A%2F%2Fwww.airbus.com%2Fsupport%2Fpublications%2F%3FeID%3Dmaglisting_push%26tx_maglisting_pi1%255BdocID%255D%3D17447%23page%3D16&amp;rft.publisher=%5B%5BAirbus%5D%5D&amp;rft.date=2003-07&amp;rft.source=http://www.airbus.com/support/publications/?eID=maglisting_push&amp;tx_maglisting_pi1%5BdocID%5D=17447#page=16&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-aib-lrop-17"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-aib-lrop_17-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/20070309071024/http://events.airbus.com/media/lrop.asp"><i>LROPS – Long Range Operations.</i></a> <a href="Airbus" title="Airbus">Airbus</a>, archiviert vom <span class="dewiki-iconexternal"><a class="external text" href="https://redirecter.toolforge.org/?url=http%3A%2F%2Fevents.airbus.com%2Fmedia%2Flrop.asp">Original</a></span> am <span style="white-space:nowrap;">9.&nbsp;März 2007</span><span>;</span><span class="Abrufdatum"> abgerufen am 24.&nbsp;Februar 2015</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=LROPS+%E2%80%93+Long+Range+Operations&amp;rft.description=LROPS+%E2%80%93+Long+Range+Operations&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fweb.archive.org%2Fweb%2F20070309071024%2Fhttp%3A%2F%2Fevents.airbus.com%2Fmedia%2Flrop.asp&amp;rft.publisher=%5B%5BAirbus%5D%5D&amp;rft.source=http://events.airbus.com/media/lrop.asp&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-pprune-fun-19"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-pprune-fun_19-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.pprune.org/archive/index.php/t-145641.html"><i>Cargo fligthts require ETOPS certification.</i></a> The Professional Pilots Rumour Network Forum, 21.&nbsp;September 2004,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 24.&nbsp;Februar 2015</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Cargo+fligthts+require+ETOPS+certification&amp;rft.description=Cargo+fligthts+require+ETOPS+certification&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.pprune.org%2Farchive%2Findex.php%2Ft-145641.html&amp;rft.publisher=The+Professional+Pilots+Rumour+Network+Forum&amp;rft.date=2004-09-21&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-mtu-report-21"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-mtu-report_21-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/20060116125235/http://www.mtu.de/de/special/report/bilder/pdfs_1_2005/D_Report.pdf#page=26"><i>Report Sommer/Herbst 2005: „Luftsprung über die Ozeane“.</i></a> (PDF; 2,71&nbsp;MiB) <a href="MTU_Aero_Engines" title="MTU Aero Engines">MTU Aero Engines</a>, 2003, <span style="white-space:nowrap;">S. 50–53</span>, archiviert vom <span class="dewiki-iconexternal"><a class="external text" href="https://redirecter.toolforge.org/?url=http%3A%2F%2Fwww.mtu.de%2Fde%2Fspecial%2Freport%2Fbilder%2Fpdfs_1_2005%2FD_Report.pdf%23page%3D26">Original</a></span> am <span style="white-space:nowrap;">16.&nbsp;Januar 2006</span><span>;</span><span class="Abrufdatum"> abgerufen am 16.&nbsp;Februar 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Report+Sommer%2FHerbst+2005%3A+%E2%80%9ELuftsprung+%C3%BCber+die+Ozeane%E2%80%9C&amp;rft.description=Report+Sommer%2FHerbst+2005%3A+%E2%80%9ELuftsprung+%C3%BCber+die+Ozeane%E2%80%9C&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fweb.archive.org%2Fweb%2F20060116125235%2Fhttp%3A%2F%2Fwww.mtu.de%2Fde%2Fspecial%2Freport%2Fbilder%2Fpdfs_1_2005%2FD_Report.pdf%23page%3D26&amp;rft.publisher=%5B%5BMTU+Aero+Engines%5D%5D&amp;rft.date=2003&amp;rft.source=http://www.mtu.de/de/special/report/bilder/pdfs_1_2005/D_Report.pdf#page=26">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-fliglo-free-22"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-fliglo-free_22-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">John Croft, David Learmount: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.flightglobal.com/news/articles/faa-frees-twins-from-etops-limits-211518/"><i>FAA frees twins from ETOPS limits.</i></a> flightglobal.com, 16.&nbsp;Januar 2007,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 14.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=FAA+frees+twins+from+ETOPS+limits&amp;rft.description=FAA+frees+twins+from+ETOPS+limits&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.flightglobal.com%2Fnews%2Farticles%2Ffaa-frees-twins-from-etops-limits-211518%2F&amp;rft.creator=John+Croft%2C+David+Learmount&amp;rft.publisher=flightglobal.com&amp;rft.date=2007-01-16&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-fliglo-rest-23"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-fliglo-rest_23-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">John Croft: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.flightglobal.com/news/articles/us-faa-to-end-etops-range-restrictions-for-qualified-211460/"><i>US FAA to end ETOPS range restrictions for qualified aircraft.</i></a> flightglobal.com, 9.&nbsp;Januar 2007,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 14.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=US+FAA+to+end+ETOPS+range+restrictions+for+qualified+aircraft&amp;rft.description=US+FAA+to+end+ETOPS+range+restrictions+for+qualified+aircraft&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.flightglobal.com%2Fnews%2Farticles%2Fus-faa-to-end-etops-range-restrictions-for-qualified-211460%2F&amp;rft.creator=John+Croft&amp;rft.publisher=flightglobal.com&amp;rft.date=2007-01-09&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-pilbo-kp-24"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-pilbo-kp_24-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.pilotenboard.de/viewtopic.php?p=209153"><i>Kranker Passagier.</i></a> In: <i>Forum.</i> pilotenboard.de, 17.&nbsp;April 2009, <span style="white-space:nowrap;">S. 2</span>,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 14.&nbsp;Januar 2017</span>: „Nach JAR OPS ist ein Defibrillator für ETOPS nicht vorgeschrieben“</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Kranker+Passagier&amp;rft.description=Kranker+Passagier&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.pilotenboard.de%2Fviewtopic.php%3Fp%3D209153&amp;rft.publisher=pilotenboard.de&amp;rft.date=2009-04-17">&nbsp;</span></span>
</li>
<li><span class="mw-cite-backlink">↑ </span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.icao.int/SAM/Documents/2014-EDTO/EDTO%20Module%20%206%20%E2%80%93Flight%20Operations%20considerations.pdf"><i>EDTO Module 6 – Flight Operations considerations.</i></a> (PDF; 9&nbsp;MiB) In: <i>EDTO Workshop.</i> <a href="International_Civil_Aviation_Organization" class="mw-redirect" title="International Civil Aviation Organization">ICAO</a>, 3.&nbsp;Oktober 2014,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 14.&nbsp;Oktober 2016</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=EDTO+Module+6+%E2%80%93+Flight+Operations+considerations&amp;rft.description=EDTO+Module+6+%E2%80%93+Flight+Operations+considerations&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.icao.int%2FSAM%2FDocuments%2F2014-EDTO%2FEDTO%2520Module%2520%25206%2520%25E2%2580%2593Flight%2520Operations%2520considerations.pdf&amp;rft.publisher=%5B%5BInternational+Civil+Aviation+Organization%7CICAO%5D%5D&amp;rft.date=2014-10-03&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
<ol class="mw-subreference-list"><li id="cite_note-27"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-27">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-27-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text">69</span>
</li>
<li id="cite_note-33"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-33">↑</a></span> <span class="reference-text">65</span>
</li>
<li id="cite_note-88"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-88">↑</a></span> <span class="reference-text">6</span>
</li>
<li id="cite_note-89"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-89">↑</a></span> <span class="reference-text">126</span>
</li>
<li id="cite_note-90"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-90">↑</a></span> <span class="reference-text">46</span>
</li>
<li id="cite_note-91"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-91">↑</a></span> <span class="reference-text">15ff</span>
</li>
<li id="cite_note-92"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-92">↑</a></span> <span class="reference-text">12</span>
</li>
<li id="cite_note-93"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-93">↑</a></span> <span class="reference-text">68f</span>
</li>
<li id="cite_note-94"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-94">↑</a></span> <span class="reference-text">124</span>
</li>
<li id="cite_note-95"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-95">↑</a></span> <span class="reference-text">39</span>
</li>
<li id="cite_note-96"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-96">↑</a></span> <span class="reference-text">51</span>
</li>
</ol></li>
<li><span class="mw-cite-backlink">↑ </span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.icao.int/SAM/Documents/2014-EDTO/EDTO%20Module%20%207%20%E2%80%93Implementing%20EDTO%20regulations.pdf"><i>EDTO Module 7 – Implementing EDTO regulations.</i></a> (PDF; 1,6&nbsp;MiB) In: <i>EDTO Workshop.</i> <a href="International_Civil_Aviation_Organization" class="mw-redirect" title="International Civil Aviation Organization">ICAO</a>, 3.&nbsp;Oktober 2014,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 14.&nbsp;Oktober 2016</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=EDTO+Module+7+%E2%80%93+Implementing+EDTO+regulations&amp;rft.description=EDTO+Module+7+%E2%80%93+Implementing+EDTO+regulations&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.icao.int%2FSAM%2FDocuments%2F2014-EDTO%2FEDTO%2520Module%2520%25207%2520%25E2%2580%2593Implementing%2520EDTO%2520regulations.pdf&amp;rft.publisher=%5B%5BInternational+Civil+Aviation+Organization%7CICAO%5D%5D&amp;rft.date=2014-10-03&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
<ol class="mw-subreference-list"><li id="cite_note-29"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-29">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-29-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text">9</span>
</li>
<li id="cite_note-107"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-107">↑</a></span> <span class="reference-text">50</span>
</li>
</ol></li>
<li><span class="mw-cite-backlink">↑ </span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.icao.int/SAM/Documents/2014-EDTO/EDTO%20Module%20%203%20%E2%80%93%20Approval%20Process.pdf"><i>EDTO Module 3 – Approval Process.</i></a> (PDF; 2,3&nbsp;MiB) In: <i>EDTO Workshop.</i> <a href="International_Civil_Aviation_Organization" class="mw-redirect" title="International Civil Aviation Organization">ICAO</a>, 3.&nbsp;Oktober 2014,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 14.&nbsp;Oktober 2016</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=EDTO+Module+3+%E2%80%93+Approval+Process&amp;rft.description=EDTO+Module+3+%E2%80%93+Approval+Process&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.icao.int%2FSAM%2FDocuments%2F2014-EDTO%2FEDTO%2520Module%2520%25203%2520%25E2%2580%2593%2520Approval%2520Process.pdf&amp;rft.publisher=%5B%5BInternational+Civil+Aviation+Organization%7CICAO%5D%5D&amp;rft.date=2014-10-03&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
<ol class="mw-subreference-list"><li id="cite_note-31"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-31">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-31-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text">6</span>
</li>
<li id="cite_note-61"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-61">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-61-1">b</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-61-2">c</a></sup></span> <span class="reference-text">14</span>
</li>
</ol></li>
<li id="cite_note-gcm-138-34"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-gcm-138_34-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Karl Swartz: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://gc.kls2.com/faq.html#etops-138"><i>Most of the rule-times make sense, but why 138 minutes?</i></a> Great Circle Mapper FAQ.<span class="Abrufdatum"> Abgerufen am 21.&nbsp;November 2011</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Most+of+the+rule-times+make+sense%2C+but+why+138+minutes%3F&amp;rft.description=Most+of+the+rule-times+make+sense%2C+but+why+138+minutes%3F&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Fgc.kls2.com%2Ffaq.html%23etops-138&amp;rft.creator=Karl+Swartz&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-gcm-207-35"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-gcm-207_35-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Karl Swartz: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://gc.kls2.com/faq.html#etops-240"><i>240- (and 207-) minute rule-times for ETOPS?! I thought 180 minutes was the highest.</i></a> Great Circle Mapper FAQ.<span class="Abrufdatum"> Abgerufen am 21.&nbsp;November 2011</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=240-+%28and+207-%29+minute+rule-times+for+ETOPS%3F%21+I+thought+180+minutes+was+the+highest.&amp;rft.description=240-+%28and+207-%29+minute+rule-times+for+ETOPS%3F%21+I+thought+180+minutes+was+the+highest.&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Fgc.kls2.com%2Ffaq.html%23etops-240&amp;rft.creator=Karl+Swartz&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li><span class="mw-cite-backlink">↑ </span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.gpo.gov/fdsys/pkg/FR-2007-01-16/pdf/07-39.pdf"><i>Federal Register Vol. 72, No. 9.</i></a> (PDF; 1,2&nbsp;MiB) <a href="Federal_Aviation_Administration" title="Federal Aviation Administration">FAA</a>, 16.&nbsp;Januar 2007,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 28.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Federal+Register+Vol.+72%2C+No.+9&amp;rft.description=Federal+Register+Vol.+72%2C+No.+9&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.gpo.gov%2Ffdsys%2Fpkg%2FFR-2007-01-16%2Fpdf%2F07-39.pdf&amp;rft.publisher=%5B%5BFederal+Aviation+Administration%7CFAA%5D%5D&amp;rft.date=2007-01-16&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
<ol class="mw-subreference-list"><li id="cite_note-37"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-37">↑</a></span> <span class="reference-text">1810</span>
</li>
<li id="cite_note-39"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-39">↑</a></span> <span class="reference-text">1808</span>
</li>
</ol></li>
<li id="cite_note-wide-avi-38"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-wide-avi_38-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/20160429041450/http://www.ascension-island.gov.ac/wp-content/uploads/2012/12/Information-for-Aviators-091215.pdf"><i>Information for Aviators / Wideawake Airfield – Ascension Island.</i></a> (PDF; 179&nbsp;KiB) 9.&nbsp;Dezember 2016, archiviert vom <span class="dewiki-iconexternal"><a class="external text" href="https://redirecter.toolforge.org/?url=http%3A%2F%2Fwww.ascension-island.gov.ac%2Fwp-content%2Fuploads%2F2012%2F12%2FInformation-for-Aviators-091215.pdf">Original</a></span> (nicht mehr online verfügbar) am <span style="white-space:nowrap;">29.&nbsp;April 2016</span><span>;</span><span class="Abrufdatum"> abgerufen am 26.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Information+for+Aviators+%2F+Wideawake+Airfield+%E2%80%93+Ascension+Island&amp;rft.description=Information+for+Aviators+%2F+Wideawake+Airfield+%E2%80%93+Ascension+Island&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fweb.archive.org%2Fweb%2F20160429041450%2Fhttp%3A%2F%2Fwww.ascension-island.gov.ac%2Fwp-content%2Fuploads%2F2012%2F12%2FInformation-for-Aviators-091215.pdf&amp;rft.date=2016-12-09&amp;rft.source=http://www.ascension-island.gov.ac/wp-content/uploads/2012/12/Information-for-Aviators-091215.pdf&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-atr-600-40"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-atr-600_40-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-atr-600_40-1">b</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-atr-600_40-2">c</a></sup></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/20170114161420/http://www.atraircraft.com/newsroom/les-atr-600-certifies-etops-120-minutes-1215-en.html"><i>ATR ‘-600’ aircraft receive ETOPS 120 minutes certification.</i></a> <a href="Avions_de_Transport_R%C3%A9gional" title="Avions de Transport Régional">ATR</a>, 7.&nbsp;Juni 2013, archiviert vom <span class="dewiki-iconexternal"><a class="external text" href="https://redirecter.toolforge.org/?url=http%3A%2F%2Fwww.atraircraft.com%2Fnewsroom%2Fles-atr-600-certifies-etops-120-minutes-1215-en.html">Original</a></span> (nicht mehr online verfügbar) am <span style="white-space:nowrap;">14.&nbsp;Januar 2017</span><span>;</span><span class="Abrufdatum"> abgerufen am 14.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=ATR+%E2%80%98-600%E2%80%99+aircraft+receive+ETOPS+120+minutes+certification&amp;rft.description=ATR+%E2%80%98-600%E2%80%99+aircraft+receive+ETOPS+120+minutes+certification&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fweb.archive.org%2Fweb%2F20170114161420%2Fhttp%3A%2F%2Fwww.atraircraft.com%2Fnewsroom%2Fles-atr-600-certifies-etops-120-minutes-1215-en.html&amp;rft.publisher=%5B%5BAvions+de+Transport+R%C3%A9gional%7CATR%5D%5D&amp;rft.date=2013-06-07&amp;rft.source=http://www.atraircraft.com/newsroom/les-atr-600-certifies-etops-120-minutes-1215-en.html&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-atr-500-41"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-atr-500_41-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-atr-500_41-1">b</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-atr-500_41-2">c</a></sup></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/20170317143423/http://www.atraircraft.com/datas/download_center/35/brochure_atr_500_series_2011_light_35.pdf#page=9"><i>ATR -500 Series.</i></a> (PDF; 5,65&nbsp;MiB) In: <i>Werbebroschüre.</i> ATR, <span style="white-space:nowrap;">S. 9</span>, archiviert vom <span class="dewiki-iconexternal"><a class="external text" href="https://redirecter.toolforge.org/?url=http%3A%2F%2Fwww.atraircraft.com%2Fdatas%2Fdownload_center%2F35%2Fbrochure_atr_500_series_2011_light_35.pdf%23page%3D9">Original</a></span> (nicht mehr online verfügbar) am <span style="white-space:nowrap;">17.&nbsp;März 2017</span><span>;</span><span class="Abrufdatum"> abgerufen am 31.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=ATR+-500+Series&amp;rft.description=ATR+-500+Series&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fweb.archive.org%2Fweb%2F20170317143423%2Fhttp%3A%2F%2Fwww.atraircraft.com%2Fdatas%2Fdownload_center%2F35%2Fbrochure_atr_500_series_2011_light_35.pdf%23page%3D9&amp;rft.publisher=ATR&amp;rft.source=http://www.atraircraft.com/datas/download_center/35/brochure_atr_500_series_2011_light_35.pdf#page=9&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-easa-atr500-42"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-easa-atr500_42-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-easa-atr500_42-1">b</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-easa-atr500_42-2">c</a></sup></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.easa.europa.eu/system/files/dfu/EASA-TCDS-A.084_ATR_42---ATR_72-03-17102012.pdf#page=17"><i>TYPE-CERTIFICATE DATA SHEET No. EASA.A.084 for ATR 42 and ATR 72.</i></a> (PDF; 570&nbsp;KiB) <a href="Europ%C3%A4ische_Agentur_f%C3%BCr_Flugsicherheit" title="Europäische Agentur für Flugsicherheit">EASA</a>, 17.&nbsp;Oktober 2012, <span style="white-space:nowrap;">S. 17</span>,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 4.&nbsp;Februar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=TYPE-CERTIFICATE+DATA+SHEET+No.+EASA.A.084+for+ATR+42+and+ATR+72&amp;rft.description=TYPE-CERTIFICATE+DATA+SHEET+No.+EASA.A.084+for+ATR+42+and+ATR+72&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.easa.europa.eu%2Fsystem%2Ffiles%2Fdfu%2FEASA-TCDS-A.084_ATR_42---ATR_72-03-17102012.pdf%23page%3D17&amp;rft.publisher=%5B%5BEurop%C3%A4ische+Agentur+f%C3%BCr+Flugsicherheit%7CEASA%5D%5D&amp;rft.date=2012-10-17&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-fliglo-business-43"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-fliglo-business_43-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.flightglobal.com/news/articles/jaa-offers-to-relent-on-business-jet-etops-limits-10553/"><i>JAA offers to relent on business-jet ETOPS limits.</i></a> flightglobal.com, 9.&nbsp;Juli 1997,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 14.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=JAA+offers+to+relent+on+business-jet+ETOPS+limits&amp;rft.description=JAA+offers+to+relent+on+business-jet+ETOPS+limits&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.flightglobal.com%2Fnews%2Farticles%2Fjaa-offers-to-relent-on-business-jet-etops-limits-10553%2F&amp;rft.publisher=flightglobal.com&amp;rft.date=1997-07-09&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-deagel-lin1000-44"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-deagel-lin1000_44-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-deagel-lin1000_44-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.deagel.com/news/Embraer-Lineage-1000-Business-Jet-Receives-ANAC-and-EASA-Certification_n000005511.aspx"><i>Embraer Lineage 1000 Business Jet Receives ANAC and EASA Certification.</i></a> deagel.com, 23.&nbsp;Dezember 2008,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 25.&nbsp;Mai 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Embraer+Lineage+1000+Business+Jet+Receives+ANAC+and+EASA+Certification&amp;rft.description=Embraer+Lineage+1000+Business+Jet+Receives+ANAC+and+EASA+Certification&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.deagel.com%2Fnews%2FEmbraer-Lineage-1000-Business-Jet-Receives-ANAC-and-EASA-Certification_n000005511.aspx&amp;rft.publisher=deagel.com&amp;rft.date=2008-12-23&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-propmag-lr-45"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-propmag-lr_45-0">↑</a></span> <span class="reference-text">
<span class="cite">Don Van Dyke: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/20170805015541/http://www.propilotmag.com/archives/2011/Mar%2011/A2_LongRange_p1.html"><i>Intercontinental business jets.</i></a> Queensmith Communications Corp., archiviert vom <span class="dewiki-iconexternal"><a class="external text" href="https://redirecter.toolforge.org/?url=http%3A%2F%2Fwww.propilotmag.com%2Farchives%2F2011%2FMar%252011%2FA2_LongRange_p1.html">Original</a></span> (nicht mehr online verfügbar) am <span style="white-space:nowrap;">5.&nbsp;August 2017</span><span>;</span><span class="Abrufdatum"> abgerufen am 25.&nbsp;Mai 2017</span> (englisch): „FAA exempts private jets from ETOPS, but they remain subject to the ETOPS 120-min rule in EASA/JAA jurisdiction“</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Intercontinental+business+jets&amp;rft.description=Intercontinental+business+jets&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fweb.archive.org%2Fweb%2F20170805015541%2Fhttp%3A%2F%2Fwww.propilotmag.com%2Farchives%2F2011%2FMar%252011%2FA2_LongRange_p1.html&amp;rft.creator=Don+Van+Dyke&amp;rft.publisher=Queensmith+Communications+Corp.&amp;rft.source=http://www.propilotmag.com/archives/2011/Mar%2011/A2_LongRange_p1.html&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-astech-global-46"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-astech-global_46-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-astech-global_46-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.aerospace-technology.com/projects/bombardier5000/"><i>Bombardier Global 5000, Canada.</i></a> aerospace-technology.com,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 10.&nbsp;Juli 2017</span> (englisch): „The aircraft complies with JAR OPS 1.245 ETOPS […] 180 minutes guidelines for business jets“</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Bombardier+Global+5000%2C+Canada&amp;rft.description=Bombardier+Global+5000%2C+Canada&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.aerospace-technology.com%2Fprojects%2Fbombardier5000%2F&amp;rft.publisher=aerospace-technology.com&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-easa-bd700-tcds-47"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-easa-bd700-tcds_47-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-easa-bd700-tcds_47-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/20170606022837/https://www.easa.europa.eu/system/files/dfu/TCDS_EASA.IM_.A.009_%20BD-700_%20Iss_07_20151217.pdf"><i>TYPE-CERTIFICATE DATA SHEET No. EASA.IM.A.009 for BD-700.</i></a> (PDF; 465&nbsp;KiB) <a href="Europ%C3%A4ische_Agentur_f%C3%BCr_Flugsicherheit" title="Europäische Agentur für Flugsicherheit">EASA</a>, archiviert vom <span class="dewiki-iconexternal"><a class="external text" href="https://redirecter.toolforge.org/?url=https%3A%2F%2Fwww.easa.europa.eu%2Fsystem%2Ffiles%2Fdfu%2FTCDS_EASA.IM_.A.009_%2520BD-700_%2520Iss_07_20151217.pdf">Original</a></span> (nicht mehr online verfügbar) am <span style="white-space:nowrap;">6.&nbsp;Juni 2017</span><span>;</span><span class="Abrufdatum"> abgerufen am 10.&nbsp;Juli 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=TYPE-CERTIFICATE+DATA+SHEET+No.+EASA.IM.A.009+for+BD-700&amp;rft.description=TYPE-CERTIFICATE+DATA+SHEET+No.+EASA.IM.A.009+for+BD-700&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fweb.archive.org%2Fweb%2F20170606022837%2Fhttps%3A%2F%2Fwww.easa.europa.eu%2Fsystem%2Ffiles%2Fdfu%2FTCDS_EASA.IM_.A.009_%2520BD-700_%2520Iss_07_20151217.pdf&amp;rft.publisher=%5B%5BEurop%C3%A4ische+Agentur+f%C3%BCr+Flugsicherheit%7CEASA%5D%5D&amp;rft.source=https://www.easa.europa.eu/system/files/dfu/TCDS_EASA.IM_.A.009_%20BD-700_%20Iss_07_20151217.pdf&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-aw-tanker-48"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-aw-tanker_48-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Tony Osborne: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://aviationweek.com/awin/airtanker-receives-clearance-etops"><i>AirTanker Receives Clearance For Etops.</i></a> In: <i>Aerospace Daily &amp; Defense Report.</i> Aviation Week, 2.&nbsp;Juli 2013,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 14.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=AirTanker+Receives+Clearance+For+Etops&amp;rft.description=AirTanker+Receives+Clearance+For+Etops&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Faviationweek.com%2Fawin%2Fairtanker-receives-clearance-etops&amp;rft.creator=Tony+Osborne&amp;rft.publisher=Aviation+Week&amp;rft.date=2013-07-02&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-usaf-11-207-49"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-usaf-11-207_49-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Giovanni K. Tuck: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/20170126144052/http://static.e-publishing.af.mil/production/1/af_a3_5/publication/afi11-207/afi11-207.pdf#page=7"><i>AIR FORCE INSTRUCTION 11-207.</i></a> (PDF; 419&nbsp;KiB) Department Of The Air Force, 31.&nbsp;März 2015, <span style="white-space:nowrap;">S. 7</span>, archiviert vom <span class="dewiki-iconexternal"><a class="external text" href="https://redirecter.toolforge.org/?url=http%3A%2F%2Fstatic.e-publishing.af.mil%2Fproduction%2F1%2Faf_a3_5%2Fpublication%2Fafi11-207%2Fafi11-207.pdf%23page%3D7">Original</a></span> (nicht mehr online verfügbar) am <span style="white-space:nowrap;">26.&nbsp;Januar 2017</span><span>;</span><span class="Abrufdatum"> abgerufen am 26.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=AIR+FORCE+INSTRUCTION+11-207&amp;rft.description=AIR+FORCE+INSTRUCTION+11-207&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fweb.archive.org%2Fweb%2F20170126144052%2Fhttp%3A%2F%2Fstatic.e-publishing.af.mil%2Fproduction%2F1%2Faf_a3_5%2Fpublication%2Fafi11-207%2Fafi11-207.pdf%23page%3D7&amp;rft.creator=Giovanni+K.+Tuck&amp;rft.publisher=Department+Of+The+Air+Force&amp;rft.date=2015-03-31&amp;rft.source=http://static.e-publishing.af.mil/production/1/af_a3_5/publication/afi11-207/afi11-207.pdf#page=7&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-ain-tanker-50"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-ain-tanker_50-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">David Donald: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.ainonline.com/aviation-news/defense/2014-07-11/airbus-offers-enhanced-a330-tanker/transport"><i>Airbus Offers Enhanced A330 Tanker/transport.</i></a> ainonline.com, 11.&nbsp;Juli 2014,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 31.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Airbus+Offers+Enhanced+A330+Tanker%2Ftransport&amp;rft.description=Airbus+Offers+Enhanced+A330+Tanker%2Ftransport&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.ainonline.com%2Faviation-news%2Fdefense%2F2014-07-11%2Fairbus-offers-enhanced-a330-tanker%2Ftransport&amp;rft.creator=David+Donald&amp;rft.publisher=ainonline.com&amp;rft.date=2014-07-11&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li><span class="mw-cite-backlink">↑ </span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.icao.int/SAM/Documents/2014-EDTO/EDTO%20Module%20%204%20%E2%80%93%20Aircraft%20certification%20considerations.pdf"><i>EDTO Module 4 – Aircraft certification considerations.</i></a> (PDF; 4,56&nbsp;MiB) In: <i>EDTO Workshop.</i> <a href="International_Civil_Aviation_Organization" class="mw-redirect" title="International Civil Aviation Organization">ICAO</a>, 3.&nbsp;Oktober 2014,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 14.&nbsp;Oktober 2016</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=EDTO+Module+4+%E2%80%93+Aircraft+certification+considerations&amp;rft.description=EDTO+Module+4+%E2%80%93+Aircraft+certification+considerations&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.icao.int%2FSAM%2FDocuments%2F2014-EDTO%2FEDTO%2520Module%2520%25204%2520%25E2%2580%2593%2520Aircraft%2520certification%2520considerations.pdf&amp;rft.publisher=%5B%5BInternational+Civil+Aviation+Organization%7CICAO%5D%5D&amp;rft.date=2014-10-03&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
<ol class="mw-subreference-list"><li id="cite_note-52"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-52">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-52-1">b</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-52-2">c</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-52-3">d</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-52-4">e</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-52-5">f</a></sup></span> <span class="reference-text">89</span>
</li>
<li id="cite_note-56"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-56">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-56-1">b</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-56-2">c</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-56-3">d</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-56-4">e</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-56-5">f</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-56-6">g</a></sup></span> <span class="reference-text">5</span>
</li>
<li id="cite_note-57"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-57">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-57-1">b</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-57-2">c</a></sup></span> <span class="reference-text">90</span>
</li>
<li id="cite_note-62"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-62">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-62-1">b</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-62-2">c</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-62-3">d</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-62-4">e</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-62-5">f</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-62-6">g</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-62-7">h</a></sup></span> <span class="reference-text">91</span>
</li>
<li id="cite_note-120"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-120">↑</a></span> <span class="reference-text">86f</span>
</li>
</ol></li>
<li id="cite_note-easa-tcds-a300a310-53"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-easa-tcds-a300a310_53-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-easa-tcds-a300a310_53-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/20171004034633/https://www.easa.europa.eu/system/files/dfu/EASA_TCDS_EASA.A.172_Issue3.pdf#page=7"><i>TYPE-CERTIFICATE DATA SHEET AIRBUS A300, A310 and A300-600.</i></a> (PDF; 207&nbsp;KiB) <a href="Europ%C3%A4ische_Agentur_f%C3%BCr_Flugsicherheit" title="Europäische Agentur für Flugsicherheit">EASA</a>, <span style="white-space:nowrap;">S. 7</span>, archiviert vom <span class="dewiki-iconexternal"><a class="external text" href="https://redirecter.toolforge.org/?url=https%3A%2F%2Fwww.easa.europa.eu%2Fsystem%2Ffiles%2Fdfu%2FEASA_TCDS_EASA.A.172_Issue3.pdf%23page%3D7">Original</a></span> (nicht mehr online verfügbar) am <span style="white-space:nowrap;">4.&nbsp;Oktober 2017</span><span>;</span><span class="Abrufdatum"> abgerufen am 3.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=TYPE-CERTIFICATE+DATA+SHEET+AIRBUS+A300%2C+A310+and+A300-600&amp;rft.description=TYPE-CERTIFICATE+DATA+SHEET+AIRBUS+A300%2C+A310+and+A300-600&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fweb.archive.org%2Fweb%2F20171004034633%2Fhttps%3A%2F%2Fwww.easa.europa.eu%2Fsystem%2Ffiles%2Fdfu%2FEASA_TCDS_EASA.A.172_Issue3.pdf%23page%3D7&amp;rft.publisher=%5B%5BEurop%C3%A4ische+Agentur+f%C3%BCr+Flugsicherheit%7CEASA%5D%5D&amp;rft.source=https://www.easa.europa.eu/system/files/dfu/EASA_TCDS_EASA.A.172_Issue3.pdf#page=7&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-flur-a320neo-54"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-flur-a320neo_54-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-flur-a320neo_54-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/20170805020322/http://www.flugrevue.de/flugzeugbau/triebwerke/etops-zertifizierung-fuer-pratt-whitneys-purepower-pw1100g-jm/726314"><i>ETOPS-Zertifizierung für A320neo-Antriebe.</i></a> flugrevue.de, 21.&nbsp;Juni 2017, archiviert vom <span class="dewiki-iconexternal"><a class="external text" href="https://redirecter.toolforge.org/?url=https%3A%2F%2Fwww.flugrevue.de%2Fflugzeugbau%2Ftriebwerke%2Fetops-zertifizierung-fuer-pratt-whitneys-purepower-pw1100g-jm%2F726314">Original</a></span> (nicht mehr online verfügbar) am <span style="white-space:nowrap;">5.&nbsp;August 2017</span><span>;</span><span class="Abrufdatum"> abgerufen am 4.&nbsp;August 2017</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=ETOPS-Zertifizierung+f%C3%BCr+A320neo-Antriebe&amp;rft.description=ETOPS-Zertifizierung+f%C3%BCr+A320neo-Antriebe&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fweb.archive.org%2Fweb%2F20170805020322%2Fhttp%3A%2F%2Fwww.flugrevue.de%2Fflugzeugbau%2Ftriebwerke%2Fetops-zertifizierung-fuer-pratt-whitneys-purepower-pw1100g-jm%2F726314&amp;rft.publisher=flugrevue.de&amp;rft.date=2017-06-21&amp;rft.source=https://www.flugrevue.de/flugzeugbau/triebwerke/etops-zertifizierung-fuer-pratt-whitneys-purepower-pw1100g-jm/726314">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-fw-A330-55"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-fw-A330_55-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.fliegerweb.com/de/news/Airliner/Airbus+A330+mit+neuer+ETOPS+Zulassung-4666"><i>Airbus A330 mit neuer ETOPS Zulassung.</i></a> fliegerweb.com, 15.&nbsp;November 2009,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 21.&nbsp;November 2011</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Airbus+A330+mit+neuer+ETOPS+Zulassung&amp;rft.description=Airbus+A330+mit+neuer+ETOPS+Zulassung&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.fliegerweb.com%2Fde%2Fnews%2FAirliner%2FAirbus%2BA330%2Bmit%2Bneuer%2BETOPS%2BZulassung-4666&amp;rft.publisher=fliegerweb.com&amp;rft.date=2009-11-15">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-58"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-58">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.airbus.com/en/newsroom/press-releases/2016-05-faa-approves-a350-xwb-for-beyond-180-minutes-etops"><i>FAA approves A350 XWB for ‘beyond 180 minutes’ ETOPS | Airbus.</i></a> 28.&nbsp;Oktober 2021,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 28.&nbsp;März 2022</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=FAA+approves+A350+XWB+for+%E2%80%98beyond+180+minutes%E2%80%99+ETOPS+%7C+Airbus&amp;rft.description=FAA+approves+A350+XWB+for+%E2%80%98beyond+180+minutes%E2%80%99+ETOPS+%7C+Airbus&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.airbus.com%2Fen%2Fnewsroom%2Fpress-releases%2F2016-05-faa-approves-a350-xwb-for-beyond-180-minutes-etops&amp;rft.date=2021-10-28&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-ain-a350-59"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-ain-a350_59-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Thierry Dubois: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.ainonline.com/aviation-news/2014-10-23/airbus-gears-a350-900-service-entry"><i>Airbus Gears Up for A350-900 Service Entry.</i></a> ainonline.com, 23.&nbsp;Oktober 2014,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 2.&nbsp;Juli 2015</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Airbus+Gears+Up+for+A350-900+Service+Entry&amp;rft.description=Airbus+Gears+Up+for+A350-900+Service+Entry&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.ainonline.com%2Faviation-news%2F2014-10-23%2Fairbus-gears-a350-900-service-entry&amp;rft.creator=Thierry+Dubois&amp;rft.publisher=ainonline.com&amp;rft.date=2014-10-23&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-easa-a350-60"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-easa-a350_60-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.easa.europa.eu/newsroom-and-events/news/easa-certifies-airbus-a350-xwb-370-minute-etops"><i>EASA certifies Airbus A350 XWB for up to 370 minute ETOPS.</i></a> <a href="Europ%C3%A4ische_Agentur_f%C3%BCr_Flugsicherheit" title="Europäische Agentur für Flugsicherheit">EASA</a>, 15.&nbsp;Oktober 2014,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 10.&nbsp;April 2016</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=EASA+certifies+Airbus+A350+XWB+for+up+to+370+minute+ETOPS&amp;rft.description=EASA+certifies+Airbus+A350+XWB+for+up+to+370+minute+ETOPS&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.easa.europa.eu%2Fnewsroom-and-events%2Fnews%2Feasa-certifies-airbus-a350-xwb-370-minute-etops&amp;rft.publisher=%5B%5BEurop%C3%A4ische+Agentur+f%C3%BCr+Flugsicherheit%7CEASA%5D%5D&amp;rft.date=2014-10-15&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-mro-737max-63"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-mro-737max_63-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-mro-737max_63-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text"><span class="cite">James Pozzi: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.mro-network.com/maintenance-repair-overhaul/faa-easa-grant-leap-engine-180-minute-etops-certification"><i>FAA, EASA Grant LEAP Engine 180-Minute ETOPS Certification.</i></a> mro-network.com, 22.&nbsp;Juni 2017,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 4.&nbsp;August 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=FAA%2C+EASA+Grant+LEAP+Engine+180-Minute+ETOPS+Certification&amp;rft.description=FAA%2C+EASA+Grant+LEAP+Engine+180-Minute+ETOPS+Certification&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.mro-network.com%2Fmaintenance-repair-overhaul%2Ffaa-easa-grant-leap-engine-180-minute-etops-certification&amp;rft.creator=James+Pozzi&amp;rft.publisher=mro-network.com&amp;rft.date=2017-06-22&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-prnw-747-8-64"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-prnw-747-8_64-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-prnw-747-8_64-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.prnewswire.com/news-releases/boeing-747-8-intercontinental-receives-faa-approval-for-330-minute-etops-300052074.html"><i>Boeing 747-8 Intercontinental Receives FAA Approval for 330-Minute ETOPS.</i></a> prnewswire.com, 18.&nbsp;März 2015,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 29.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Boeing+747-8+Intercontinental+Receives+FAA+Approval+for+330-Minute+ETOPS&amp;rft.description=Boeing+747-8+Intercontinental+Receives+FAA+Approval+for+330-Minute+ETOPS&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.prnewswire.com%2Fnews-releases%2Fboeing-747-8-intercontinental-receives-faa-approval-for-330-minute-etops-300052074.html&amp;rft.publisher=prnewswire.com&amp;rft.date=2015-03-18&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-boeing-747-8-65"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-boeing-747-8_65-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-boeing-747-8_65-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://boeing.mediaroom.com/2015-03-18-Boeing-747-8-Intercontinental-Receives-FAA-Approval-for-330-Minute-ETOPS"><i>Boeing 747-8 Intercontinental Receives FAA Approval for 330-Minute ETOPS.</i></a> <a href="Boeing" title="Boeing">Boeing</a>, 18.&nbsp;März 2015,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 29.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Boeing+747-8+Intercontinental+Receives+FAA+Approval+for+330-Minute+ETOPS&amp;rft.description=Boeing+747-8+Intercontinental+Receives+FAA+Approval+for+330-Minute+ETOPS&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Fboeing.mediaroom.com%2F2015-03-18-Boeing-747-8-Intercontinental-Receives-FAA-Approval-for-330-Minute-ETOPS&amp;rft.publisher=%5B%5BBoeing%5D%5D&amp;rft.date=2015-03-18&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-fr-777-66"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-fr-777_66-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-fr-777_66-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Sebastian Steinke: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.flugrevue.de/zivilluftfahrt/flugzeuge/boeing-777-erhaelt-etops-330-zulassung/490042"><i>Boeing 777 erhält ETOPS-330-Zulassung.</i></a> flugrevue.de, 13.&nbsp;Dezember 2011,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 10.&nbsp;Februar 2017</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Boeing+777+erh%C3%A4lt+ETOPS-330-Zulassung&amp;rft.description=Boeing+777+erh%C3%A4lt+ETOPS-330-Zulassung&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.flugrevue.de%2Fzivilluftfahrt%2Fflugzeuge%2Fboeing-777-erhaelt-etops-330-zulassung%2F490042&amp;rft.creator=Sebastian+Steinke&amp;rft.publisher=flugrevue.de&amp;rft.date=2011-12-13">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-ain-777-67"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-ain-777_67-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Bill Carey: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.ainonline.com/aviation-news/air-transport/2015-12-02/air-new-zealand-777-makes-first-330-minute-etops-flight"><i>Air New Zealand 777 Makes First 330-Minute ETOPS Flight.</i></a> ainonline.com, 2.&nbsp;Dezember 2015,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 31.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Air+New+Zealand+777+Makes+First+330-Minute+ETOPS+Flight&amp;rft.description=Air+New+Zealand+777+Makes+First+330-Minute+ETOPS+Flight&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.ainonline.com%2Faviation-news%2Fair-transport%2F2015-12-02%2Fair-new-zealand-777-makes-first-330-minute-etops-flight&amp;rft.creator=Bill+Carey&amp;rft.publisher=ainonline.com&amp;rft.date=2015-12-02&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-mw-787-68"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-mw-787_68-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-mw-787_68-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/20170129181316/http://www.marketwatch.com/story/boeing-receives-330-minute-etops-certification-for-787s-2014-05-28"><i>Boeing Receives 330-Minute ETOPS Certification for 787s.</i></a> <a href="The_Wall_Street_Journal" title="The Wall Street Journal">The Wall Street Journal</a>, 28.&nbsp;Mai 2014, archiviert vom <span class="dewiki-iconexternal"><a class="external text" href="https://redirecter.toolforge.org/?url=https%3A%2F%2Fwww.marketwatch.com%2Fstory%2Fboeing-receives-330-minute-etops-certification-for-787s-2014-05-28">Original</a></span> (nicht mehr online verfügbar) am <span style="white-space:nowrap;">29.&nbsp;Januar 2017</span><span>;</span><span class="Abrufdatum"> abgerufen am 29.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Boeing+Receives+330-Minute+ETOPS+Certification+for+787s&amp;rft.description=Boeing+Receives+330-Minute+ETOPS+Certification+for+787s&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fweb.archive.org%2Fweb%2F20170129181316%2Fhttp%3A%2F%2Fwww.marketwatch.com%2Fstory%2Fboeing-receives-330-minute-etops-certification-for-787s-2014-05-28&amp;rft.publisher=%5B%5BThe+Wall+Street+Journal%5D%5D&amp;rft.date=2014-05-28&amp;rft.source=https://www.marketwatch.com/story/boeing-receives-330-minute-etops-certification-for-787s-2014-05-28&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-boeing-787-69"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-boeing-787_69-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-boeing-787_69-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://boeing.mediaroom.com/2014-05-28-Boeing-Receives-330-Minute-ETOPS-Certification-for-787s"><i>Boeing Receives 330-Minute ETOPS Certification for 787s.</i></a> <a href="Boeing" title="Boeing">Boeing</a>, 28.&nbsp;Mai 2014,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 29.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Boeing+Receives+330-Minute+ETOPS+Certification+for+787s&amp;rft.description=Boeing+Receives+330-Minute+ETOPS+Certification+for+787s&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Fboeing.mediaroom.com%2F2014-05-28-Boeing-Receives-330-Minute-ETOPS-Certification-for-787s&amp;rft.publisher=%5B%5BBoeing%5D%5D&amp;rft.date=2014-05-28&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-aviweek-t1000b787-70"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-aviweek-t1000b787_70-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-aviweek-t1000b787_70-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Robert Wall: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://aviationweek.com/awin/rolls-royce-trent-1000-gets-faa-etops-clearance"><i>Rolls-Royce Trent 1000 Gets FAA ETOPS Clearance.</i></a> Aviation Week, 10.&nbsp;Mai 2011,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 29.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Rolls-Royce+Trent+1000+Gets+FAA+ETOPS+Clearance&amp;rft.description=Rolls-Royce+Trent+1000+Gets+FAA+ETOPS+Clearance&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Faviationweek.com%2Fawin%2Frolls-royce-trent-1000-gets-faa-etops-clearance&amp;rft.creator=Robert+Wall&amp;rft.publisher=Aviation+Week&amp;rft.date=2011-05-10&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-alde-trent1000-71"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-alde-trent1000_71-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.airliners.de/trent-1000-erhaelt-etops-zulassung/24101"><i>Trent 1000 erhält ETOPS-Zulassung.</i></a> airliners.de, 10.&nbsp;Mai 2011,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 3.&nbsp;Oktober 2017</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Trent+1000+erh%C3%A4lt+ETOPS-Zulassung&amp;rft.description=Trent+1000+erh%C3%A4lt+ETOPS-Zulassung&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.airliners.de%2Ftrent-1000-erhaelt-etops-zulassung%2F24101&amp;rft.publisher=airliners.de&amp;rft.date=2011-05-10">&nbsp;</span></span>
</li>
<li><span class="mw-cite-backlink">↑ </span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.icao.int/SAM/Documents/2014-EDTO/EDTO%20Module%20%205%20%E2%80%93Maintenance%20considerations.pdf"><i>EDTO Module 5 – Maintenance considerations.</i></a> (PDF; 3,3&nbsp;MiB) In: <i>EDTO Workshop.</i> <a href="International_Civil_Aviation_Organization" class="mw-redirect" title="International Civil Aviation Organization">ICAO</a>, 3.&nbsp;Oktober 2014,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 14.&nbsp;Oktober 2016</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=EDTO+Module+5+%E2%80%93+Maintenance+considerations&amp;rft.description=EDTO+Module+5+%E2%80%93+Maintenance+considerations&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.icao.int%2FSAM%2FDocuments%2F2014-EDTO%2FEDTO%2520Module%2520%25205%2520%25E2%2580%2593Maintenance%2520considerations.pdf&amp;rft.publisher=%5B%5BInternational+Civil+Aviation+Organization%7CICAO%5D%5D&amp;rft.date=2014-10-03&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
<ol class="mw-subreference-list"><li id="cite_note-73"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-73">↑</a></span> <span class="reference-text">29</span>
</li>
<li id="cite_note-74"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-74">↑</a></span> <span class="reference-text">6</span>
</li>
<li id="cite_note-75"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-75">↑</a></span> <span class="reference-text">57</span>
</li>
<li id="cite_note-76"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-76">↑</a></span> <span class="reference-text">43</span>
</li>
<li id="cite_note-77"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-77">↑</a></span> <span class="reference-text">47</span>
</li>
<li id="cite_note-78"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-78">↑</a></span> <span class="reference-text">50</span>
</li>
<li id="cite_note-79"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-79">↑</a></span> <span class="reference-text">75</span>
</li>
<li id="cite_note-80"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-80">↑</a></span> <span class="reference-text">27</span>
</li>
<li id="cite_note-81"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-81">↑</a></span> <span class="reference-text">36</span>
</li>
</ol></li>
<li id="cite_note-aero-aa-hawaii-82"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-aero-aa-hawaii_82-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.aero.de/news-9496/American-vertauscht-A321-vor-Flug-nach-Hawaii.html"><i>American vertauscht A321 vor Flug nach Hawaii.</i></a> aero.de, 14.&nbsp;September 2015,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 28.&nbsp;Januar 2017</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=American+vertauscht+A321+vor+Flug+nach+Hawaii&amp;rft.description=American+vertauscht+A321+vor+Flug+nach+Hawaii&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.aero.de%2Fnews-9496%2FAmerican-vertauscht-A321-vor-Flug-nach-Hawaii.html&amp;rft.publisher=aero.de&amp;rft.date=2015-09-14">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-orf-swiss-iqaluit-85"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-orf-swiss-iqaluit_85-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://orf.at/stories/2378436/2378441/"><i>Iqaluit statt Los Angeles.</i></a> <a href="%C3%96sterreichischer_Rundfunk" title="Österreichischer Rundfunk">ORF</a>, 7.&nbsp;Februar 2017,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 21.&nbsp;Mai 2023</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Iqaluit+statt+Los+Angeles&amp;rft.description=Iqaluit+statt+Los+Angeles&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Forf.at%2Fstories%2F2378436%2F2378441%2F&amp;rft.publisher=%5B%5B%C3%96sterreichischer+Rundfunk%7CORF%5D%5D&amp;rft.date=2017-02-07">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-rp-iqaluit-86"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-rp-iqaluit_86-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Moritz Conzelmann: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://rp-online.de/leben/reisen/flug-lx40-passagierin-berichtet-von-landung-in-iqaluit-nach-triebwerksschaden_aid-19203395"><i>Triebwerksausfall in Swiss-Maschine – Wie ich einmal am Rande der Arktis notlandete.</i></a> <a href="RP_Online" class="mw-redirect" title="RP Online">RP Online</a>, 3.&nbsp;Februar 2017,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 4.&nbsp;August 2017</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Triebwerksausfall+in+Swiss-Maschine+%E2%80%93+Wie+ich+einmal+am+Rande+der+Arktis+notlandete&amp;rft.description=Triebwerksausfall+in+Swiss-Maschine+%E2%80%93+Wie+ich+einmal+am+Rande+der+Arktis+notlandete&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Frp-online.de%2Fleben%2Freisen%2Fflug-lx40-passagierin-berichtet-von-landung-in-iqaluit-nach-triebwerksschaden_aid-19203395&amp;rft.creator=Moritz+Conzelmann&amp;rft.publisher=%5B%5BRP+Online%5D%5D&amp;rft.date=2017-02-03">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-jungfrau-connie-99"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-jungfrau-connie_99-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.jungfrauzeitung.ch/artikel/131304/"><i>Die beste «Dreimotorige» der Welt.</i></a> jungfrauzeitung.ch, 2.&nbsp;Juni 2014,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 24.&nbsp;Februar 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Die+beste+%C2%ABDreimotorige%C2%BB+der+Welt&amp;rft.description=Die+beste+%C2%ABDreimotorige%C2%BB+der+Welt&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.jungfrauzeitung.ch%2Fartikel%2F131304%2F&amp;rft.publisher=jungfrauzeitung.ch&amp;rft.date=2014-06-02">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-faz-connie-100"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-faz-connie_100-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Jürgen Schelling: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.faz.net/aktuell/technik-motor/motor/super-constellation-die-schoenste-am-himmel-1640407.html"><i>Super Constellation Die Schönste am Himmel.</i></a> <a href="FAZ" class="mw-redirect" title="FAZ">FAZ</a>, 16.&nbsp;Mai 2011,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 7.&nbsp;September 2017</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Super+Constellation+Die+Sch%C3%B6nste+am+Himmel&amp;rft.description=Super+Constellation+Die+Sch%C3%B6nste+am+Himmel&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.faz.net%2Faktuell%2Ftechnik-motor%2Fmotor%2Fsuper-constellation-die-schoenste-am-himmel-1640407.html&amp;rft.creator=J%C3%BCrgen+Schelling&amp;rft.publisher=%5B%5BFAZ%5D%5D&amp;rft.date=2011-05-16">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-spon-connie-101"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-spon-connie_101-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Katja Iken: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.spiegel.de/einestages/luftfahrtlegende-a-949182.html"><i>Highlife in der „Super Connie“.</i></a> <a href="SPON" class="mw-redirect" title="SPON">SPON</a>, 19.&nbsp;Oktober 2010,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 24.&nbsp;Februar 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Highlife+in+der+%E2%80%9ESuper+Connie%E2%80%9C&amp;rft.description=Highlife+in+der+%E2%80%9ESuper+Connie%E2%80%9C&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.spiegel.de%2Feinestages%2Fluftfahrtlegende-a-949182.html&amp;rft.creator=Katja+Iken&amp;rft.publisher=%5B%5BSPON%5D%5D&amp;rft.date=2010-10-19">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-yt-panam6-102"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-yt-panam6_102-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.youtube.com/watch?v=WMk8z3h2QC8"><i>U.S. COAST GUARD 1956 RESCUE OF PAN AM FLIGHT #6 DITCHED IN PACIFIC OCEAN 22642</i></a> auf <a href="YouTube" title="YouTube">YouTube</a></span>
</li>
<li id="cite_note-FlyMag-A300-110"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-FlyMag-A300_110-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite class="lang" lang="en" dir="auto" style="font-style:italic">Two Turnin'</cite>. In: <cite class="lang" lang="en" dir="auto" style="font-style:italic">Flying Magazine</cite>. <span style="white-space:nowrap">Band<span style="display:inline-block;width:.2em">&nbsp;</span>110</span>, <span style="white-space:nowrap">Nr.<span style="display:inline-block;width:.2em">&nbsp;</span>2</span>, Februar 1983, <a href="Internationale_Standardnummer_f%C3%BCr_fortlaufende_Sammelwerke" title="Internationale Standardnummer für fortlaufende Sammelwerke">ISSN</a>&nbsp;<span style="white-space:nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://zdb-katalog.de/list.xhtml?t=iss%3D%220015-4806%22&amp;key=cql">0015-4806</a></span>, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em">&nbsp;</span>17</span> (englisch, <a rel="nofollow" class="external text" href="https://books.google.de/books?id=Z_tliPX-NXEC&amp;pg=PA17#v=onepage">eingeschränkte Vorschau</a> in der Google-Buchsuche): <span class="lang" lang="en" dir="auto">“Airbus A300 fleet recently completed one year's service without an inflight engine shutdown.”</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:ETOPS&amp;rft.atitle=Two+Turnin%27&amp;rft.date=1983-02&amp;rft.genre=journal&amp;rft.issn=0015-4806&amp;rft.issue=2&amp;rft.jtitle=Flying+Magazine&amp;rft.pages=17&amp;rft.volume=110" style="display:none">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-bachtel-etops-113"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-bachtel-etops_113-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Brad Bachtel, C.M.: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.boeing.com/assets/pdf/commercial/airports/faqs/etopseropsenroutealt.pdf#page=18"><i>ETOPS, Extended Operations, and En Route Alternate Airports.</i></a> (PDF; 634&nbsp;KiB) Boeing, 22.&nbsp;Oktober 2003, <span style="white-space:nowrap;">S. 18</span>,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 16.&nbsp;Februar 2015</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=ETOPS%2C+Extended+Operations%2C+and+En+Route+Alternate+Airports&amp;rft.description=ETOPS%2C+Extended+Operations%2C+and+En+Route+Alternate+Airports&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.boeing.com%2Fassets%2Fpdf%2Fcommercial%2Fairports%2Ffaqs%2Fetopseropsenroutealt.pdf%23page%3D18&amp;rft.creator=Brad+Bachtel%2C+C.M.&amp;rft.publisher=Boeing&amp;rft.date=2003-10-22&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-aviclub-summ-114"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-aviclub-summ_114-0">↑</a></span> <span class="reference-text">
<span class="cite">Mike Mock: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/20170206135801/http://aviationenglish.club/wp-content/uploads/2016/09/16-ETOPS.pdf#page=14"><i>ETOPS Flight Operations Overview.</i></a> (PDF; 16,7&nbsp;MiB) aviationenglish.club, <span style="white-space:nowrap;">S. 14</span>, archiviert vom <span class="dewiki-iconexternal"><a class="external text" href="https://redirecter.toolforge.org/?url=http%3A%2F%2Faviationenglish.club%2Fwp-content%2Fuploads%2F2016%2F09%2F16-ETOPS.pdf%23page%3D14">Original</a></span> (nicht mehr online verfügbar) am <span style="white-space:nowrap;">6.&nbsp;Februar 2017</span><span>;</span><span class="Abrufdatum"> abgerufen am 4.&nbsp;Februar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=ETOPS+Flight+Operations+Overview&amp;rft.description=ETOPS+Flight+Operations+Overview&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fweb.archive.org%2Fweb%2F20170206135801%2Fhttp%3A%2F%2Faviationenglish.club%2Fwp-content%2Fuploads%2F2016%2F09%2F16-ETOPS.pdf%23page%3D14&amp;rft.creator=Mike+Mock&amp;rft.publisher=aviationenglish.club&amp;rft.source=http://aviationenglish.club/wp-content/uploads/2016/09/16-ETOPS.pdf#page=14&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-spi-conflict-115"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-spi-conflict_115-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">James Wallace: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.seattlepi.com/business/article/Aerospace-Notebook-Boeing-rips-Airbus-ad-that-1092134.php"><i>The Airbus A340. 4 engines 4 long haul.</i></a> Hearst Seattle Media / Seattle PI, 25.&nbsp;Juli 2002,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 28.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=The+Airbus+A340.+4+engines+4+long+haul&amp;rft.description=The+Airbus+A340.+4+engines+4+long+haul&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.seattlepi.com%2Fbusiness%2Farticle%2FAerospace-Notebook-Boeing-rips-Airbus-ad-that-1092134.php&amp;rft.creator=James+Wallace&amp;rft.publisher=Hearst+Seattle+Media+%2F+Seattle+PI&amp;rft.date=2002-07-25&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-cptlim-virgin-116"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-cptlim-virgin_116-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/20170212091412/http://www.askcaptainlim.com/-airplanes-aviation-39/155-the-twin-engine-versus-four-engine-plane-debate.html"><i>The twin-engine versus four-engine plane debate.</i></a> askcaptainlim.com, 27.&nbsp;Oktober 2006, archiviert vom <span class="dewiki-iconexternal"><a class="external text" href="https://redirecter.toolforge.org/?url=http%3A%2F%2Fwww.askcaptainlim.com%2F-airplanes-aviation-39%2F155-the-twin-engine-versus-four-engine-plane-debate.html">Original</a></span> (nicht mehr online verfügbar) am <span style="white-space:nowrap;">12.&nbsp;Februar 2017</span><span>;</span><span class="Abrufdatum"> abgerufen am 28.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=The+twin-engine+versus+four-engine+plane+debate&amp;rft.description=The+twin-engine+versus+four-engine+plane+debate&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fweb.archive.org%2Fweb%2F20170212091412%2Fhttp%3A%2F%2Fwww.askcaptainlim.com%2F-airplanes-aviation-39%2F155-the-twin-engine-versus-four-engine-plane-debate.html&amp;rft.publisher=askcaptainlim.com&amp;rft.date=2006-10-27&amp;rft.source=http://www.askcaptainlim.com/-airplanes-aviation-39/155-the-twin-engine-versus-four-engine-plane-debate.html&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-roon-virgin-117"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-roon-virgin_117-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Jim Liu: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.routesonline.com/news/29/breaking-news/247620/throwback-thursday-historic-airline-schedule-snapshot-virgin-atlantic-airways/"><i>Throwback Thursday: Historic Airline Schedule Snapshot – Virgin Atlantic Airways.</i></a> routesonline.com, 5.&nbsp;März 2015,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 26.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Throwback+Thursday%3A+Historic+Airline+Schedule+Snapshot+%E2%80%93+Virgin+Atlantic+Airways&amp;rft.description=Throwback+Thursday%3A+Historic+Airline+Schedule+Snapshot+%E2%80%93+Virgin+Atlantic+Airways&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.routesonline.com%2Fnews%2F29%2Fbreaking-news%2F247620%2Fthrowback-thursday-historic-airline-schedule-snapshot-virgin-atlantic-airways%2F&amp;rft.creator=Jim+Liu&amp;rft.publisher=routesonline.com&amp;rft.date=2015-03-05&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-spi-end-118"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-spi-end_118-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">James Wallace: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://blog.seattlepi.com/aerospace/2007/01/12/virgin-atlantic-removes-airbus-slogan/"><i>Virgin Atlantic removes Airbus slogan.</i></a> Hearst Seattle Media / Seattle PI, 12.&nbsp;Januar 2007,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 26.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Virgin+Atlantic+removes+Airbus+slogan&amp;rft.description=Virgin+Atlantic+removes+Airbus+slogan&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Fblog.seattlepi.com%2Faerospace%2F2007%2F01%2F12%2Fvirgin-atlantic-removes-airbus-slogan%2F&amp;rft.creator=James+Wallace&amp;rft.publisher=Hearst+Seattle+Media+%2F+Seattle+PI&amp;rft.date=2007-01-12&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-airbus-A330-119"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-airbus-A330_119-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.airbus.com/newsroom/press-releases/en/2009/11/a330-is-first-airliner-to-be-certified-for-etops-beyond-180-minutes.html"><i>A330 is first airliner to be certified for ETOPS „beyond 180 minutes“.</i></a> In: <i>Press Release.</i> AIRBUS, 12.&nbsp;November 2009,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 10.&nbsp;Juli 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=A330+is+first+airliner+to+be+certified+for+ETOPS+%E2%80%9Ebeyond+180+minutes%E2%80%9C&amp;rft.description=A330+is+first+airliner+to+be+certified+for+ETOPS+%E2%80%9Ebeyond+180+minutes%E2%80%9C&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.airbus.com%2Fnewsroom%2Fpress-releases%2Fen%2F2009%2F11%2Fa330-is-first-airliner-to-be-certified-for-etops-beyond-180-minutes.html&amp;rft.publisher=AIRBUS&amp;rft.date=2009-11-12&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-ge-787-121"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-ge-787_121-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.geaviation.com/press-release/genx-engine-family/us-faa-grants-330-minute-etops-approval-genx-1b-pip-engine"><i>U.S. FAA Grants 330-Minute ETOPS Approval to GEnx-1B PIP Engine.</i></a> <a href="General_Electric" title="General Electric">General Electric</a>, 8.&nbsp;März 2012,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 29.&nbsp;Januar 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=U.S.+FAA+Grants+330-Minute+ETOPS+Approval+to+GEnx-1B+PIP+Engine&amp;rft.description=U.S.+FAA+Grants+330-Minute+ETOPS+Approval+to+GEnx-1B+PIP+Engine&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.geaviation.com%2Fpress-release%2Fgenx-engine-family%2Fus-faa-grants-330-minute-etops-approval-genx-1b-pip-engine&amp;rft.publisher=%5B%5BGeneral+Electric%5D%5D&amp;rft.date=2012-03-08&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-orf-787-timeline-122"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-orf-787-timeline_122-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://orf.at/stories/2161689/2161696/"><i>Probleme bereits in Entwicklungsphase.</i></a> <a href="%C3%96sterreichischer_Rundfunk" title="Österreichischer Rundfunk">ORF</a>, 19.&nbsp;April 2013,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 29.&nbsp;Januar 2017</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Probleme+bereits+in+Entwicklungsphase&amp;rft.description=Probleme+bereits+in+Entwicklungsphase&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Forf.at%2Fstories%2F2161689%2F2161696%2F&amp;rft.publisher=%5B%5B%C3%96sterreichischer+Rundfunk%7CORF%5D%5D&amp;rft.date=2013-04-19">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-aerotel-787-123"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-aerotel-787_123-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Stephan Eiselin: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.aerotelegraph.com/faa-genehmigt-loesungvon-boeing-dreamliner-doch-keine-etops-330"><i>Dreamliner darf wieder abheben.</i></a> aerotelegraph.com, 19.&nbsp;April 2013,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 29.&nbsp;Januar 2017</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Dreamliner+darf+wieder+abheben&amp;rft.description=Dreamliner+darf+wieder+abheben&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.aerotelegraph.com%2Ffaa-genehmigt-loesungvon-boeing-dreamliner-doch-keine-etops-330&amp;rft.creator=Stephan+Eiselin&amp;rft.publisher=aerotelegraph.com&amp;rft.date=2013-04-19">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-at-787-124"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-at-787_124-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Stephan Eiselin: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.aerotelegraph.com/boeing-787-dreamliner-erhaelt-etops-330-zertifizierung"><i>Dreamliner darf weiter fliegen.</i></a> aerotelegraph.com, 30.&nbsp;Mai 2014,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 30.&nbsp;Mai 2014</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Dreamliner+darf+weiter+fliegen&amp;rft.description=Dreamliner+darf+weiter+fliegen&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.aerotelegraph.com%2Fboeing-787-dreamliner-erhaelt-etops-330-zertifizierung&amp;rft.creator=Stephan+Eiselin&amp;rft.publisher=aerotelegraph.com&amp;rft.date=2014-05-30">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-aero-A350-125"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-aero-A350_125-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.aero.de/news-18868/Airbus-arbeitet-ETOPS-420-fuer-A350.html"><i>Airbus arbeitet an ETOPS 420 für A350.</i></a> aero.de, 18.&nbsp;Januar 2014,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 18.&nbsp;Juli 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Airbus+arbeitet+an+ETOPS+420+f%C3%BCr+A350&amp;rft.description=Airbus+arbeitet+an+ETOPS+420+f%C3%BCr+A350&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.aero.de%2Fnews-18868%2FAirbus-arbeitet-ETOPS-420-fuer-A350.html&amp;rft.publisher=aero.de&amp;rft.date=2014-01-18">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-ausavi-A350-126"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-ausavi-A350_126-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Jordan Chong: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://australianaviation.com.au/2015/02/airbus-highlights-a350s-etops-abilities/"><i>Airbus highlights A350’s ETOPS abilities.</i></a> australianaviation.com.au, 26.&nbsp;Februar 2015,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 12.&nbsp;Juli 2016</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Airbus+highlights+A350%E2%80%99s+ETOPS+abilities&amp;rft.description=Airbus+highlights+A350%E2%80%99s+ETOPS+abilities&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Faustralianaviation.com.au%2F2015%2F02%2Fairbus-highlights-a350s-etops-abilities%2F&amp;rft.creator=Jordan+Chong&amp;rft.publisher=australianaviation.com.au&amp;rft.date=2015-02-26&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-airbus-A350-127"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-airbus-A350_127-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.airbus.com/newsroom/press-releases/en/2014/10/easa-certifies-a350-xwb-for-up-to-370-minute-etops.html"><i>EASA certifies A350 XWB for up to 370 minute ETOPS.</i></a> In: <i>Press Releases.</i> <a href="Airbus" title="Airbus">Airbus</a>, 15.&nbsp;Oktober 2014,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 10.&nbsp;Juli 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=EASA+certifies+A350+XWB+for+up+to+370+minute+ETOPS&amp;rft.description=EASA+certifies+A350+XWB+for+up+to+370+minute+ETOPS&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.airbus.com%2Fnewsroom%2Fpress-releases%2Fen%2F2014%2F10%2Feasa-certifies-a350-xwb-for-up-to-370-minute-etops.html&amp;rft.publisher=%5B%5BAirbus%5D%5D&amp;rft.date=2014-10-15&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-faz-787trace-128"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-faz-787trace_128-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Florian Siebeck: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.faz.net/aktuell/gesellschaft/boeing-787-dreamliner-malt-dreamliner-in-den-himmel-15136534.html"><i>Dreamliner malt Dreamliner&nbsp;: Ein Bild für die Götter.</i></a> <a href="Frankfurter_Allgemeine_Zeitung" title="Frankfurter Allgemeine Zeitung">FAZ</a>, 4.&nbsp;August 2017,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 3.&nbsp;Oktober 2017</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Dreamliner+malt+Dreamliner+%3A+Ein+Bild+f%C3%BCr+die+G%C3%B6tter&amp;rft.description=Dreamliner+malt+Dreamliner+%3A+Ein+Bild+f%C3%BCr+die+G%C3%B6tter&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.faz.net%2Faktuell%2Fgesellschaft%2Fboeing-787-dreamliner-malt-dreamliner-in-den-himmel-15136534.html&amp;rft.creator=Florian+Siebeck&amp;rft.publisher=%5B%5BFrankfurter+Allgemeine+Zeitung%7CFAZ%5D%5D&amp;rft.date=2017-08-04">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-yt-787trace-129"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-yt-787trace_129-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.youtube.com/watch?v=tS7iPBV9D68"><i>Boeing’s ETOPS test of the Rolls Royce Trent 1000 TEN</i></a> auf <a href="YouTube" title="YouTube">YouTube</a> (15 Sekunden)</span>
</li>
<li id="cite_note-fr24-787trace-130"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-fr24-787trace_130-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.flightradar24.com/blog/boeing-uses-a-787-to-draw-a-787-dreamliner-during-etops-test/"><i>Boeing Uses a 787 to Draw a 787 Dreamliner During ETOPS Test.</i></a> <a href="Flightradar24" title="Flightradar24">FR24</a>, 3.&nbsp;August 2017,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 3.&nbsp;Oktober 2017</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Boeing+Uses+a+787+to+Draw+a+787+Dreamliner+During+ETOPS+Test&amp;rft.description=Boeing+Uses+a+787+to+Draw+a+787+Dreamliner+During+ETOPS+Test&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.flightradar24.com%2Fblog%2Fboeing-uses-a-787-to-draw-a-787-dreamliner-during-etops-test%2F&amp;rft.publisher=%5B%5BFlightradar24%7CFR24%5D%5D&amp;rft.date=2017-08-03">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-siaf-a330-131"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-siaf-a330_131-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.icao.int/safety/airnavigation/AIG/Documents/Safety%20Recommendations%20to%20ICAO/Final%20Reports/C11_2010L_final_report.pdf#page=49"><i>C11/2010L Final Report.</i></a> (PDF; 10,1 <a href="Bin%C3%A4rpr%C3%A4fix" title="Binärpräfix">MiB</a>) Safety Investigation Authority of Finland, <span style="white-space:nowrap;">S. 35</span>,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 24.&nbsp;Februar 2015</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=C11%2F2010L+Final+Report&amp;rft.description=C11%2F2010L+Final+Report&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.icao.int%2Fsafety%2Fairnavigation%2FAIG%2FDocuments%2FSafety%2520Recommendations%2520to%2520ICAO%2FFinal%2520Reports%2FC11_2010L_final_report.pdf%23page%3D49&amp;rft.publisher=Safety+Investigation+Authority+of+Finland&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-frorg-memo-132"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-frorg-memo_132-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">PAUL S. HUDSON: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://web.archive.org/web/20170214183940/http://new.flyersrights.org/newsletter/130/"><i>MEMORANDUM IN SUPPORT OF PETITION TO US DEPARTMENT OF TRANSPORTATION (DOT), FEDERAL AVIATION ADMINISTRATION (FAA) AND NATIONAL TRANSPORTATION SAFETY BOARD (NTSB) RE SAFETY OF BOEING 787 BATTERIES OF FLYERSRIGHTS.ORG &amp; AVIATION CONSUMER ACTION PROJECT.</i></a> FlyersRights.org, 8.&nbsp;Mai 2013, archiviert vom <span class="dewiki-iconexternal"><a class="external text" href="https://redirecter.toolforge.org/?url=http%3A%2F%2Fnew.flyersrights.org%2Fnewsletter%2F130%2F">Original</a></span> am <span style="white-space:nowrap;">14.&nbsp;Februar 2017</span><span>;</span><span class="Abrufdatum"> abgerufen am 7.&nbsp;September 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=MEMORANDUM+IN+SUPPORT+OF+PETITION+TO+US+DEPARTMENT+OF+TRANSPORTATION+%28DOT%29%2C+FEDERAL+AVIATION+ADMINISTRATION+%28FAA%29+AND+NATIONAL+TRANSPORTATION+SAFETY+BOARD+%28NTSB%29+RE+SAFETY+OF+BOEING+787+BATTERIES+OF+FLYERSRIGHTS.ORG+%26+AVIATION+CONSUMER+ACTION+PROJECT&amp;rft.description=MEMORANDUM+IN+SUPPORT+OF+PETITION+TO+US+DEPARTMENT+OF+TRANSPORTATION+%28DOT%29%2C+FEDERAL+AVIATION+ADMINISTRATION+%28FAA%29+AND+NATIONAL+TRANSPORTATION+SAFETY+BOARD+%28NTSB%29+RE+SAFETY+OF+BOEING+787+BATTERIES+OF+FLYERSRIGHTS.ORG+%26+AVIATION+CONSUMER+ACTION+PROJECT&amp;rft.identifier=http%3A%2F%2Fweb.archive.org%2Fweb%2F20170214183940%2Fhttp%3A%2F%2Fnew.flyersrights.org%2Fnewsletter%2F130%2F&amp;rft.creator=PAUL+S.+HUDSON&amp;rft.publisher=FlyersRights.org&amp;rft.date=2013-05-08&amp;rft.source=http://new.flyersrights.org/newsletter/130/&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
<li id="cite_note-frorg-lh-133"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-frorg-lh_133-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/20170214183756/http://new.flyersrights.org/newsletter/70/"><i>Not In It For The Long Haul.</i></a> flyersrights.org, 24.&nbsp;Juni 2014, archiviert vom <span class="dewiki-iconexternal"><a class="external text" href="https://redirecter.toolforge.org/?url=http%3A%2F%2Fnew.flyersrights.org%2Fnewsletter%2F70%2F">Original</a></span> am <span style="white-space:nowrap;">14.&nbsp;Februar 2017</span><span>;</span><span class="Abrufdatum"> abgerufen am 7.&nbsp;September 2017</span> (englisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AETOPS&amp;rft.title=Not+In+It+For+The+Long+Haul&amp;rft.description=Not+In+It+For+The+Long+Haul&amp;rft.identifier=https%3A%2F%2Fweb.archive.org%2Fweb%2F20170214183756%2Fhttp%3A%2F%2Fnew.flyersrights.org%2Fnewsletter%2F70%2F&amp;rft.publisher=flyersrights.org&amp;rft.date=2014-06-24&amp;rft.source=http://new.flyersrights.org/newsletter/70/&amp;rft.language=en">&nbsp;</span></span>
</li>
</ol></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Dieser Artikel wurde von <a class="external text" title="Zuletzt bearbeitet am 2025-11-21" href="https://de.wikipedia.org/wiki/?title=ETOPS&amp;oldid=261745737">Wikipedia</a> herausgegeben. Der Text ist unter <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.de">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a> verfügbar, sofern nicht anders angegeben. Für die Mediendateien können zusätzliche Bedingungen gelten.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>

</body></html>